195مرزبان عجم شكايت برند و اگر آن سوى نهر اتفاق افتد، حاكم روم چاره كند. بارى پس از طىّ منازل وارد دارالسلام بغداد شديم.
چون شاه ايران در رعايت حكيم باشى نواب سيد علوى خان، به احمد پاشا - حاكم بغداد - به تأكيد نوشته بود، تنى چند از بزرگان را به استقبال فرستاده، مهماندار و خدمتكار تعيين كرده و در جلب رضاى حكيم باشى بسيار كوشيد.
بغداد
«بغداد شهرى است در غايت وسعت و معمورى» ، شطّ العرب (دجله) 1در ميانۀ بغداد قديم و جديد روان است، شهر كهنه كه حصار ندارد بر جانب غربى دريا و بغداد نو بر جانب شرقى. و همۀ آبادى آن در اندرون قلعه است. با آن همه آبادى، ميدانهاى وسيعى در قلعه خالى از عمارت است؛ زيرا از رودخانه دور است.
ديوار قلعه به بلنداى ديگر قلعه‌هاست، «ليكن طرفه تدبيرى به كار برده‌اند كه به هيچ وجه از گلولۀ توپ آسيبى به ديوار قلعه نمى‌رسد» . اگر به قدر سر مويى توپ را جانب بالا قائم نمايند، گلوله از فراز قلعه مى‌گذرد و اگر به سوى پايين نشانه گيرند گلوله بر زمين مى‌خورد.
قبلۀ مردمان بغداد، مانند قبلۀ هند جانب غروب آفتاب است، اما اندكى مايل به چپ.
و قصر كسرىٰ كه شب ميلاد حضرت خاتم‌المرسلين و اشرف‌النبيين صلوات اللّٰه و سلامه (عليه و آله) شكسته و فرو ريخته بود، از بغداد به فاصلۀ شش فرسخ و هنوز برجاست. از اين طاق شكسته تا كنار دجله سيصد و پنجاه و پنج قدم است.
جزاى حسن عمل بين كه روزگار هنوز
خراب مى‌نكند بارگاه كسرىٰ را
روضۀ كاظمين
مقبرۀ معدن البركات اميرالمؤمنين 2حضرت امام موسى كاظم و اميرالمتّقين 3امام محمدتقى (رض) كه در آن ديار ايشان را كاظمين گويند، سمت غربى شطّ است.
روضۀ امام اعظم ابوحنيفۀ كوفى رحمه الله
از بغداد تا روضۀ امام اعظم كه به جانب شرقى شطّ واقع است، نيم فرسخ است و از بغداد كهنه تا مرقد منوّر كاظمين كه هر دو امام در يك گنبد آسوده‌اند، همان قدر فاصله است و اين هر دو مقبره را از مقابر ديگر عالى‌تر ساخته‌اند و در ميان‌شان