103 [ ذكر آيات توسّل و تفسير آن از طرق سنّت و جماعت ]

و در تذكرة ، از قاضى زكريّاى حنفى، كه اعظم علماى سنت و جماعت بود در قسطنطنيه عصر سلطان محمد فاتح، در حاشيه خود بر كَشّاف ، در تفسير وَلَقَدْ عَهدنٰا اِلىٰ ٰادَمَ. . . فَنَسِىَ وَلَمْ نَجد له عزماً ¹آورده كه:

«مراد از آن «عهد» ، اقرار و ميثاق بر مهدى از اولاد محمّد و قيام او است در آخرالزمان» .

و بر او است نيز تعليقه تلميذ او خرّم اُوغْلى، پسر قائم مقام، فتبصّر.

و از آن جمله ، آيات است، آيۀ «مودّت» و اجر رسالت، كه از طرق عامه به وجوهى معتبره وارد و از آن جمله است آيۀ «وسيله» و امر به آن: يا أيّها الذين آمَنُوا اتَّقُوا اللّٰه وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسيلَة ²، و ظاهر كريمه اعم است انحاء وسايل مقرّبۀ به خدا را، از وظايف عباديّه، و توسلات به حجت و امام هر عصر كه اعظم‌الوسايل [ است ] ، و تقصير در آن، مُردن به جاهليت اوليّه است، و نظر به حديث «سفينه» تخلف از آن هلاكت و ضلالت است.

پس تفسير آن به خصوص عباديّات، تفسير به رأى است، مانند تفسير نمودن امام در حديث اول به قرآن، به دليل اضافه امام به زمان، و زمان به، مَنْ فى الزّمان، كه آنهايند حملۀ تفسير قرآن، وگرنه اگر مراد از امام زمان در اين حديث، قرآن بود پس قرآن اختصاص به زمانى دون زمان نداشت. و از طرق متواتره در اخبار خاصه از امام جعفر الصادق عليه السلام روايت شد كه فرمود:

«ابتغوا إليه الوسيلة تقربوا إليه بالإمام عليه السلام» .

و از آن جمله است كريمۀ وَاْتُوا البُيُوت مِنْ أبْوٰابِهٰا ³كه امر فرمود آمدن به سوى خدا از درهاى منصوبۀ آنها، و ائمه طاهرين از آل محمدند ابواب معرفة اللّه؛

«أنا مدينة العلم وعليّ بابها» . ⁴

فخر رازى در «تفسير كبير» در اين مقام گويد كه: ظاهر آيه مراد نيست، بلكه آيه كنايه از «صراط مستقيم» است:

«قال: وليس المراد ظاهره، وتفسيره الصراط المستقيم» .

تا اين‌كه گويد:

«فجعل إتيان البيوت من ظهورها كنايةً عن العدول عن الطريق الصحيح، وإتيانها مِن أبوابها كنايةً عن التمسك بالطريق المستقيم، وهذا طريق مشهور