30آيۀ شريفۀ فوق، روشنترين و صريحترين آيۀ قرآن در نشان دادن «برائت خدا و رسول خدا» از مشركان در موسم حج است كه توسط على عليه السلام به همگان ابلاغ شد و از آن تاريخ، هيچ مشركى حقّ طواف و حج در بيتاللّٰه الحرام را نداشت:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا. . . . 1
فخر رازى در خصوص تكرار «برائت از مشركان» در آيات صدور سوره برائت، وجوهى را ذكر مىكند كه خواندنى است:
[ وجه اوّل ] «ان المقصود من الكلام الأوّل الاخبار بثبوت البرائة و المقصود من هذا الكلام اعلام جميعالناس بما حصل و ثبت. . . [ وجه سوم ] في الفرق انّه تعالى في الكلام الأوّل اظهر البرائة عن المشركين الذين عاهدوا و نقضوا العهد و في هذه الآية اظهر البرائة عن المشركين من غير انّ وصفهم بوصف معين تنبيهاً على انّ الموجب لهذه البرائة كفرهم و شركهم.» 2
ورود به مسجدالحرام بايد از «باب بنى شيبه» باشد 3تا بتِ هُبل كه در مقابل آن در مدفون است، لگدمال شود، تا سمبل «شرك و بتپرستى» زير پا نهاده شود؛ چراكه انسان موحّد، بدون نفى هرگونه شرك و بتپرستى، نمىتواند به پايگاه توحيد قدم گذارد. برائت از مشركان، در جاىجاى اعمال و مناسك حج، متبلور است. در دعاى روز عرفه مىخوانيم:
«برئت من الجبت و الطاغوت و اللّات و العزّى» . 4
دقّت در اينكه امروز نه «لات» ى هست و نه «عزّىٰ» يى، نشان مىدهد كه اعلان برائت از آنان، به عنوان سمبل بت و بتپرستى و شرك است كه در هر زمانى، شكل و صورتى دارد.
2 - كعبه، محور حريّت و آزادگى
كعبه را «بيت عتيق» ناميدهاند و در كلمات ائمۀ معصومين عليهم السلام 5دو معنا براى آن ديده مىشود:
يك. «عتيق» به شىء قديمى و نفيس گفته مىشود. 6خانۀ كعبه نيز (هر چند بنايش به دست ابراهيم خليل و فرزندش اسماعيل است) ، امّا به حسب روايات، نقطه آغاز گسترش خاك در سطح سيارۀ زمين است. 7و به لحاظ قديمى و نفيس بودنش، «بيت عتيق» نامگذارى