65نتوانستند قربانى خود را در منا ذبح كنند بايد به وادى محسر بروند و تا زمانى كه ذبح در وادى محسر امكان پذير است نوبت به مكانهاى ديگر نمىرسد.
نقد و بررسى: ظاهر روايت آن است كه ناظر به وقوف در منا مىباشد و به ديگر مناسكى كه در منا بايد انجام شود ربطى ندارد. سماعه از امام صادق عليه السلام سؤال مىكند كه هرگاه جمعيت حجاج آنقدر زياد شود كه سرزمين منا گنجايش آنان را نداشته باشد چه كنند؟ و حضرت مىفرمايد: به وادى محسّر مىروند.
واضح است كه ضيق منا براى حجاج، در صورتى پيش مىآيد كه همگى با هم و در زمان واحدى بخواهند يكى از مناسك حج را در منا بجا آورند و اين امر فقط در مورد وقوف در منا تحقق مىپذيرد كه وقت مشخصى دارد و همه حجاج در همان وقت (شب يازدهم و دوازدهم ذى الحجه) بايد در منا بيتوته كنند ليكن در مورد ذبح چنين نيست؛ زيرا ذبح يك امر تدريجى الوقوع است و اينطور نيست كه واجب باشد همه با هم در ساعت مشخصى از روز دهم ذى الحجه به ذبح قربانى بپردازند تا آنكه سخن از ضيق و عدم گنجايش منا پيش آيد بلكه به طور معمول در طول روز دهم ذى الحجه، به تدريج قربانى خود را ذبح مىكنند.
از ظاهر روايت چنين برمىآيد كه وادى محسر فقط در خصوص وقوف، بدل اضطرارى منا است نه در امر ديگرى و مىدانيم كه قياس ذبح به وقوف نيز صحيح نيست. بنابراين در صورت عدم امكان ذبح در منا، بر حجاج واجب نيست كه حتماً قربانى خود را در وادى محسّر ذبح كنند و به اصطلاح وادى محسر براى ذبح تعيّن ندارد. 1ب - استناد به آيۀ شريفۀ: والبدن جعلناها لكم من شعائر اللّٰه 2:
«شعائر الهى معمولاً عبارت است از عباداتى كه به صورت گروهى و دسته جمعى انجام مىپذيرد؛ مثلاً نماز جماعت از شعائر اللّٰه شمرده شده اما نماز فرادا چنين نيست. اين امر اقتضا دارد كه قربانىها در روز عيد به صورت گروهى در مكان خاصى انجام پذيرد. بنابراين، فتوا به ذبح قربانى در وطن، اين عمل بسيار مهم را از حالت شعائر الهى بودن خارج مىسازد.» 3نقد وبررسى: مرحوم فيض كاشانى درتفسير صافى مىگويد: «شعائراللّٰه أعلام دينه» ؛ «شعائر الهى نشانههاى دين خداست» و مرحوم علامه طباطبايى در تفسير الميزان مىفرمايد: