139نباتى با اشكال نقش‌پردازى شده، جزء هنر مقدس محسوب گشته است.
فقدان تصاوير در مسجد، نخست ناظر به هدف سلبىِ حذف «حضور» ى است كه متضمن خطر معارضه با «حضور نامرئى و غيبى» خداوند است. به علاوه، آن حضور، سرچشمۀ اشتباهات و خطاها نيز هست؛ به علت آنكه هر رمزى ناقص است. پس فقدان مزبور، داراى هدف ايجابىِ تأييد تعالىِ پروردگار است؛ بدين معنا كه ذات الهى، قابل قياس با هيچ چيز نيست.
راست است كه احديّت يا وحدانيّت، شامل جنبه‌اى مشاركت‌آميز نيز هست؛ بدين اعتبار كه نزديك متكثّرات (وحدت عالم كثرت، وحدت در كثرت) است، و مبدأ قياس و تمثيل. از اين لحاظ، تصوير مقدس، به شيوۀ خاص خود، وحدانيّت را مى‌انگارد و بيان مى‌كند؛ اما احديّت، اصل تمايز نيز هست؛ زيرا هر وجود به يُمن وحدت باطنى‌اش، اساساً از ديگران متمايز مى‌شود و موجودى يگانه است و ممكن نيست مشتبه يا جايگزين گردد. و همين جنبۀ اخيرِ وحدانيّت، استعلاى برترين احديت، و «عدم غيريت» و انفراد مطلق آن را منعكس مى‌سازد.
بنا به كلام اساسى اسلام (لااله الااللّٰه) ، در عين اينكه تمايز سطوح مختلف واقعيت با يكديگر محفوظ است، همه چيز زير قبّۀ بيكرانۀ احديت اعلى جاى مى‌گيرد؛ يعنى به مجرّد تشخيص امر فى نفسه متناهى، ديگر نمى‌توان آن را به مثابۀ واقعيتى «در كنار» نامتناهى تلقى كرد؛ و به همين علت، متناهى در نامتناهى مندمج مى‌شود. 1و امّا وجه تمايز بين هنر انتزاعى اسلام و هنر انتزاعى جديد در اين است كه: هنرمندان جديد، در انتزاع، جوابى بى‌واسطه‌تر و سيال‌تر (در عين حال سهل‌تر و ممتنع‌تر) و فردى‌تر براى تكانه‌هاى غير عقلانى كه از ناخودآگاهى بر مى‌خيزد، مى‌يابند. از لحاظ هنرمند مسلمان، برعكس، هنر انتزاعى، بيانگر قانونى است و به مستقيم‌ترين وجه، وحدت در كثرت را نمودار مى‌سازد. 2ذوق و قريحۀ هندسى كه وجودش چنين قدرتمندانه در هنر اسلامى اثبات و تأييد مى‌شود، مستقيماً از صورت تأمل نظرى‌يى كه اسلام بدان عنايت و التفات دارد و «انتزاعى» است نه «اساطيرى» مى‌تراود. و البته در نظام بصرى، از رشته تصاوير هندسى منظم محاط در دايره، يا رشته تصاوير كثيرالسطوح منظم محاط در كره، رمز بهترى براى بيان غموض درونى احديّت - گذر از احديّت يا وحدت تقسيم‌ناپذير و بسيط به «وحدت در كثرت» - ابداً