40همانگونه كه ابراهيم مردم عراق را در حال احتضار ديد كه گوش به سخن او در دعوت توحيد و معاد نمىدهند طرحى نو در افكند و خود و خاندانش را براى دشوارترين قربانى فدا كرد و نسلى نو پىنهاد. همچنين بر يك مسلمان واجب است كه امروزه با آنچه وضعيت زمان اقتضا مىكند، بپاخيزد و با صبر و شكيبايى اين تجربه را دنبال كند تا به هدف برسد و يا مرگ را استقبال نمايد.
در عهد ابراهيم شرك بر افكار جهانى سايه افكن بود و امروزه الحاد حاكم است و بازگشتگان از حج بايد براى پايان دادن به عصر الحاد و احيايى عصر توحيد بكوشند و از اسوۀ ابراهيمى در اين نبرد جديد الهام بگيرند و از هر نوع قربانى كه اين نهضت ابراهيمى مىطلبد دريغ نورزند و آن قربانى رمزى را به فداكارى حقيقى و عملى تبديل نمايند. كه اينست مفهوم حج؛ يعنى اعادۀ تاريخ در قالب رمز.
پىنوشتها: