80و مبرهن است و جالب آن كه اولين كسى كه نقد وهابيّت را نگاشت «سليمانبن عبد الوهاب» برادر وى بود كه كتابى با عنوان «الصواعق الالهيّه في الردّ علىٰ الوهابيّه» تأليفعقايد برادرش را باطل اعلام كرد.
ايوب صبرى پاشا - نويسندۀ كتاب «مرآة مكّه» نيز، كه خود سنّى مذهب است، كتابى بهنام «تاريخوهابيان» تأليفنمودهو درآنبهبررسى عقايد و افكار و جنايات آنان پرداخته است.
مقاله حاضر برگرفته از كتاب مرآة مكّۀ وى مىباشد كه مؤلف ماجراى سلطۀ وهابيان بر مكّه در سال 1222 را شرح داده و با آوردن كلماتى نظير «حشرات وهابيّه» «اشقياى وهابى» و. . . نفرت و ناراحتى خود را از طرفداران اين مسلك به نگارش در آورده است. وى مىنويسد:
ستمهايى كه اينها - فرقۀ وهابى - به اهالى كرام و حجاج ذوى الابتهاج كردند به تعداد و شمار نمىآيد.
در بخشى ديگر مىنويسد:
. . . سعود، عذر و اعتساف خود را از حدّ گذراند. حتى اكثر أعاظم علماى اهل سنّت من غير جُرْم مقتول و چندين نفر از اشراف و اعيان بدون جهت مصلوب و اعدام شدند! متن كتاب به زبان تركى استانبولى نگاشته شده و در سال 1301 ه. ق. در چاپخانۀ «سنده» قسطنطنيه - استانبول تركيه - به چاپ رسيده است.
ترجمه اين كتاب به دستور وزير انطباعات ناصر الدين شاه، به عبد الرسول منشى مترجم دربار پيشنهاد و وى در سال 1307 ه. ق. در دارالترجمه معروف به همايونى آن را با نثرى زيبا به فارسى ترجمه كرده است. آقاى محمد قزوينى مشهور به آشورى دهم نيز آن را با خطى خوش در سال 1308 ه. ق. به تحرير درآورده است.
از اين ترجمه دو نسخه مخطوط، يكى در كتابخانۀ ملّى ايران و ديگرى در كتابخانۀ ملك وابسته به آستان قدس رضوى موجود است. هر دو نسخه به خط نستعليق و با تذهيب زيبا زينت شده است.
در تنطيم مقاله، نسخۀ كتابخانۀ ملّى را اصل قرار داده و برخى قسمتها كه در نسخه مربوط به كتابخانۀ ملك تفاوتهايى با نسخه اصلى مشاهده شده در داخل [ ] آوردهام.
لازم به ذكر است ايوب صبرى پاشا مجموعۀ مطالبى را كه در اين بخش از كتاب مرآة مكّه آورده، دقيقاً از ديگر نوشتۀ خود؛ يعنى «تاريخ وهابيّان» نقل نموده است؛ از اين رو اسامى اشخاص را نيز با متن «تاريخ وهابيان» كه به زبان تركى استانبولى به چاپ رسيده، تطبيق دادهام.
اميد آن كه مورد استفادۀ خوانندگان محترم قرار گيرد.