76اسماعيل در ميان هفت فرزند ذكور امام صادق - ع - از نظر سن بزرگترين آنان و از لحاظ لياقت و شايستگى از مقام ارجمندى برخوردار بود و لذا محبت، عنايت، اعزاز و اكرام آن حضرت را بيش از بقيه به سوى خود جلب كرده بود و به همين دو جهت عدهاى از شيعيان امام صادق فكر مىكردند پس از آن بزرگوار، امامت به وى منتقل خواهد شد ولى او در حال حيات پدر بزرگوارش در عُريض 1از دنيا رفت و تابوتش بر روى دوش مردم به مدينه منتقل و در كنار بقيع دفن گرديد.
شيخ مفيد مىافزايد: و روايت شده است كه امام صادق - ع - در مرگ اين فرزند جزع و بىتابى زياد مىنمود و به شدت اندوهگين بود؛ به طورى كه در پيشاپيش جنازهاش، با پاى برهنه و بدون عبا حركت مىكرد و به هنگام تشييع دستور داد چندين بار تابوت را بر زمين نهادند و كفن از صورت فرزندش كنار زد و به صورتش تماشا نمود.
منظور آن حضرت از اين عمل اين بود كه مرگ اسماعيل بر همگان معلوم شود و براى كسى در مرگ وى شك و شبههاى باقى نماند و اين فكر كه شايد او امام پس از پدرش باشد، بكلى از ذهنها زدوده شود. از اين رو پس از مرگ اسماعيل - رحمة اللّٰه عليه - كسانى كه گمان مىكردند او در آينده به مقام امامت خواهد رسيد، به اشتباه خود پىبردند و از عقيدۀ خويش برگشتند ولى تعداد اندكى از كسانى كه در مناطق دور زندگى مىكردند و رابطه با شخص امام و اصحاب آن حضرت نداشتند، در عقيدۀ خويش مبنى بر زنده بودن اسماعيل و امامت وى بعد از امام صادق باقى ماندند.
پيدايش مذهب اسماعيليه
شيخ مفيد مىنويسد: پس از شهادت امام صادق - ع - گروهى از همان افراد، راه حقيقت را دريافتند و از عقيده به حيات و امامت اسماعيل منصرف و به امامت حضرت موسى بن جعفر - ع - معتقد گرديدند و در اين عقيده نماند مگر تعدادى اندك و نادر كه آنان هم به دو گروه تقسيم شدند: گروهى وفات اسماعيل را پذيرفتند ليكن بر اين عقيده بودند كه به هر حال او شايستۀ امامت بود نه برادران ديگرش و پس از مرگ او و مرگ پدرش، اين مقام به فرزند او «محمّد بن اسماعيل» منتقل مىشود نه برادرش «موسى بن جعفر» ! بنابراين به امامت «محمّد بن اسماعيل» معتقد گرديدند.