74به هر حال از گفتار سمهودى، كه هم شاهد بر قطعه سنگ تاريخى است كه بيانگر تاريخ تعمير اين حرم بوده و هم نظريۀ مطرى را نقل نموده است، مى‌توان به قدمت بناى اصلى آن پى‌برد كه اگر تاريخ تعمير ساختمان اين حرم را حداقل پنجاه سال پس از احداث آن بدانيم بناى اصلى ساختمان، متعلّق به قرن پنجم خواهد گرديد و اين ساختمان هم مانند ساختمان حرم شريف ائمه بقيع از قديمى‌ترين ابنيۀ مذهبى است كه پس از گذشت نه قرن به وسيله وهابيان تخريب و منهدم شده است.

وسعت اين مرقد شريف:

بازهم مى‌پردازيم به نقل آنچه كه سمهودى آن را مشاهده و بازگو نموده است:

وى افزون بر اين كه از اين حرم با تعبير «كبير» ¹ياد مى‌كند، براى آن سه درب معرفى مى‌نمايد:

1 - درب جنوب شرقى؛ «. . . وهو كبير. .

وهو ركن سور المدينة من القبلة والمشرق بنى قبل السور فاتّصل السور به فصار بابه من داخل المدينة» .

«اين حرم بزرگ است و فعلاً در ركن قلعۀ شهر مدينه از سمت جنوب شرقى واقع شده‌چون بناى حرم قبل از احداث اين قلعه بوده، قعله به آن متصل گرديده است و دربى براى حرم از داخل مدينه (داخل سور) باز مى‌گردد.»

2 - درب وُسطى كه به طرف ميدان و خارج قلعه شهر باز مى‌شد؛ سمهودى مى‌گويد: «وعلى باب المشهد الأوسط الذي أمامه الرحبة التي بها البئر التي يتبرك بها حجر فيه أن حسين بن ابي الهيجاء عمّره سنة ستّ وأربعين وخمسمأة» .

3 - درب آخرى؛ همچنين سمهودى مى‌گويد: «على يمين الدّاخل الى المشهد بين الباب الأوسط والأخير حجر منقوش فيه وقف الحديقة التي بجانب المشهد في المغرب على المشهد. . .» .

از اين سه جمله به وضوح به دست مى‌آيد كه اين حرم حداقل داراى سه درب بوده است؛ دربى به داخل قلعه، درب وسط و درب آخر. ²خانۀ امام سجّاد - ع -

سمهودى آنگاه از مطرى نقل مى‌كند كه محوطۀ اين حرم و اطراف آن از سمت شمال خانۀ امام زين العابدين - ع - بوده است و در سمت غربى حرم، مسجد كوچك و متروكى است ³كه به «مسجد امام زين العابدين» مشهور است.