104حملۀ خالد و همراهانش از جنوب رمات، دور زدن آن و حمله به قرارگاه و لشكر مسلمانان از مضيق - يعنى حد فاصل احد و رمات - بوده است. اگر اين نظر درست باشد آنچه برخى گمان كرده‌اند كه سواران دشمن احد را دور زده‌اند نادرست مى‌نمايد.
آقاى نجفى، كه برخلاف قسمتهاى ديگر، تشريح ميدان جنگ و حركت سواران دشمن را در منابع پى‌جويى نكرده، نوشته است: «. . . و يكباره خالد بن وليد با عده‌اى از سواران فرصت را مغتنم دانسته، به عقيدۀ حقير، با دور زدن كوه احد از سمت شرقى دامنۀ احد به طرف رمات حمله‌ور شد و بر تپۀ بدون محافظ مسلط گرديد و از آنجا حملۀ نيزه‌داران قريش مسلمانان را در ميدان به خاك و خون كشانيد.» 1اين تمامى مطلبى است كه ايشان در تشريح مسير حركت سواران قريش نوشته‌اند.
زمانى كه خالد با سپاهش بر سر مسلمانان تاخت، مسلمانان آمادگى دفاع نداشتند. نظمشان در هم ريخته، بسيارى سلاح را بر زمين گذاشته و به جمع‌آورى غنائم مشغول بودند. با حمله دشمن آنان سراسيمه بدين سوى و آن سوى رفته بر روى هم شمشير كشيدند. روشن بود كه مسلمانان شكست خورده‌اند. بسيارى به سوى احد گريختند و برخى نيز به هر سوى كه توانستند فرار كردند. رسول خدا - ص - همراه چند تن از ياران پس از درگيرى سخت، خود را به سمت شِعْب احد كه مدخل آن قرارگاه بود كشاندند. آنان اندكى به درون شعب رفته و آنگاه بر بالاى كوه احد (سمت راست شعب) روان گشتند و در سايۀ غارى كوچك نشستند.
براى نشان دادن درستى آنچه گذشت، شواهد چندى در منابع تاريخى وجود دارد كه در اينجا ارائه مى‌كنيم. اين شواهد در مقام بيان اين نكته است كه ميدان جنگ در سمت غربى كوه رمات بوده و پس از آغاز فاجعه، درگيرى به سمت شعب احد كشيده شده و حضرت با رفتن به داخل شعب و بالا رفتن از كوه، از شرّ مشركان امان يافته است.
شواهد تاريخى در دور زدن رمات توسط خالد
پيامبر - ص - تيراندازان را بر بالاى جبل رمات گمارد، چون از پشت‌سر و راه ميانۀ احد و رمات در هراس بود. اين هراس جز از طريقى كه در نهايت خالد حمله كرد، معنا نداشت. آن حضرت خطاب به تيراندازان فرمودند: از پشت سر ما را