109انجام داده و خواستههاى ايشان را برآورده مىساختند، به زندگى خود ادامه مىدادند.
اين گروه نسبت به بزرگان قريش، طبقۀ بزرگ وسيعى را تشكيل مىدادند. در زمينهاى بزرگان و رؤسا، تعداد زيادى از خدمتكاران و بندگان در مقابل بدست آوردن روزى و بقاى خويش، در خدمت بودند و بعضى از اربابان در نهايت خشونت و سنگدلى و سختگيرى با آنان برخورد مىكردند.
هنگامى كه ضعف و سن زياد، اين بندگان را از خدمت ناتوان مىساخت و نمىتوانستند مثل گذشته در خدمت مخدوم خود باشند، اربابان رهايشان كرده و بخود وا مىگذاشتند. لذا اين امر در طبقۀ ياد شده، تأثير فراوان داشت و آنان را ناچار مىساخت تا براى رهايى از اين وضع و بهبودى وضع خود و بدست آوردن حداقل روزى به الهه و خداى خويش متوسل گردند.
همچنين اين فقر انگيزهاى بود كه فقرا و طبقات متوسط را به سوى مسابقه و شرطبندى و قمار مىكشانيد چنانكه امثال آنان در عصر حاضر نيز چنين مىكنند. آنان به طمع كسب و سود و بهبودى وضعيت خويش به اين اقدام دست زده يا بخاطر ترس از تنگى معيشت و مسائل ديگرى كه از فقر و سختى زندگى آنان برخاسته بود به زندهبگور كردن دختران دست مىزدند. در قرآن كريم و نيز در احاديث به بعضى از اين عادات اشاره شده و اين امر بخاطر عواقب آن در اسلام تحريم گشته است.
سرزمينى مثل مكّۀ مقدّس، تجارتگاه و مركز فرهنگى و حيات دينى بود كه با خارج و سرزمينهاى مترقى - به نسبت آن زمان - ارتباط داشت و لذا بالضروره بين ساكنين آن، افرادى اهل فرهنگ و صاحبنظر در امور دين و باسوادان و نويسندگان و آگاهان به اخبار جهان و فعاليتهاى علمى در خارج نيز وجود داشتند. اما آنچه در كتب اخبار مىبينيم بيانگر كمى تعداد باسوادان و نويسندگان و وجود جهل در مكه و ساير نقاط جزيرة العرب است كه بررسى اين سخن در اينجا خارج از بحث بوده و ما را از پرداختن به مبحث اصلى باز مىدارد. متذكر مىشوم كه به تفصيل در بخش «فرهنگ ويژۀ جاهليت در تاريخ عرب قبل از اسلام» از آن سخن گفتهام.
گزارشات اخباريون به آنچه كه در قرآن كريم از اصطلاح آن قوم به اساطير الاولين و اخبار گذشتگان و اوضاع جهان در