168 بطن عرنه

حد فاصل بين دو علامت حد حرم و بين دو علامت حد عرفه از سمت مكه را بطن عرنه مى‌گويند. ¹بهنگام استعمال، كلمۀ «عرفه» گاهى شامل بطن عرنه نيز مى‌گردد، و گاهى تنها ارادۀ موقف از آن مى‌گردد. ²طول وادى عرنه را 1553 متر نوشته‌اند. ³گاهى از «بطن عرنه» ارادۀ مسجد عرفه و همۀ مسيل مى‌گردد. ⁴علمين حرم

گويند اول كسى كه علامتهاى حد حرم (انصاب حرم) را نصب كرد، حضرت ابراهيم خليل با راهنمايى جبرئيل بوده است، و پس از او اسماعيل، قصى بن كلاب، قريش، پيامبر - ص - قبل از هجرت و همچنين در عام الفتح، عمر، عثمان، معاويه، عبدالملك بن مروان و مهدى عباسى آن را تجديد بنا كرده‌اند و بعدها صاحب اربل در سال 626 ه‍. ق.

و صاحب يمن در سال 683 ه‍. ق. دو علامتى كه در سمت عرفه بود تجديد ساخت كردند. ⁵تقى الدين فاسى اقوال مختلفى را در بيان مقدار مسافت حد حرم از سمت عرفه به اين شرح ذكر كرده است:

7 ميل، اين فاصله را ماوردى در الاحكام السلطانيه، شيخ ابو اسحاق شيرازى در مهذب و نووى در ايضاح و تهذيب الاسماء و اللغات آورده‌اند.

حدود 8 ميل، اين مقدار را قاضى ابوالوليد الباجى ذكر كرده است.

9 ميل، اين حد را قيروانى در كتاب نوادر و سليمان بن خليل نگاشته‌اند.

11 ميل، اين مسافت را ازرقى، ⁶فاكهى و ابوالقاسم عبيداللّٰه بن عبداللّٰه بن خرداذبه خراسانى در كتاب «المسالك و الممالك» ، نوشته‌اند.

و در آخر، فاسى در صحت اين اقوال خدشه مى‌كند. ⁷در علل اين اختلافات عواملى چند دخالت دارد، از جمله:

1 - وجود اختلاف در مقدار ميل، گفته شده است كه قدما هر ميل را برابر با 4000 ذراع مى‌دانستند، ⁸و برخى آن را 2000، 3500، 6000 ذراع ذكر كرده‌اند. ⁹2 - پستى و بلنديهاى منطقه، وبطور كلى موانع طبيعى در كيفيت اندازه‌گيرى مؤثر بوده