144طپانچه هم داشتند. حاكم رياض از سوى ابن رشيد عَجْلان نام داشت و او شبها را در قلعه مىخوابيد و صبح زود براى صرف صبحانه به خانۀ خود كه ديوار به ديوار قلعه بود مىرفت.
عبدالعزيز و همراهان با تدبيرى ماهرانه، ابتدا به خانهاى در جنب خانۀ عجلان وارد شدند و بعد آهسته از ديوار بالا رفته به خانۀ او رفتند. به دستور عبدالعزيز دو همسر عجلان كه در آن خانه خفته بودند در اطاقى بازداشت شدند. يكى از آن دو از وابستگان آل سعود بود و اطلاعات سودمندى در اختيار سعوديان گذاشت. عبدالعزيز و همراهان آن شب را به خواندن قرآن و نماز و خوردن قهوه و خرما گذراندند و نخوابيدند و سپيدهدم شمشيرها را حمايل كرده و پشت دروازۀ مَصْمَك موضع گرفتند. وقتى عجلان دروازۀ قلعه را گشود كه بيرون بيايد ابن سعود و همراهانش را منتظر خود ديد. او به شتاب برگشت كه دروازه را ببندد اما سعوديان به او مجال ندادند و وارد قلعه شدند. در دالان قلعه جنگ خونينى درگرفت كه به پيروزى ابن سعود منتهى شد و عجلان به قتل رسيده مصمك به تصرف عبدالعزيز درآمد. در اين نبرد كسى از سعوديان كشته نشد امّا هشتاد نفر محافظان قلعه كه به سختى مقاومت كردند همه كشته شدند. بدين ترتيب شهر رياض روز چهارشنبه چهارم شوال 1319 ه. ق. برابر با دوازدهم ژانويه 1902 م.
به تصرف عبدالعزيز بن عبدالرحمان درآمد. اثر حربۀ ابن جلاوى پسر عم عبدالعزيز كه به طرف عجلان پرتاب كرده و به خطا به دروازه خورده بود هنوز باقى است و نويسنده آن را ديده است.
نيم قرن كوشش و جدال
به موجب قانون صحرا، حقّ يعنى زور. عبدالعزيز هم به همين حق طى نيم قرن به زور شمشير خود همۀ قدرتهاى شبه جزيره عربستان را درهم كوبيد و براى تحكيم مبانى سلطنت خويش از كشتار بىامان و دستهجمعى مخالفان خويش مضايقه نكرد. وقتى اهل رياض خبر سقوط مَصْمَك و قتل عجلان و يارانش را شنيدند دسته دسته رو به عبدالعزيز آوردند. تمامى اموال و اسلحه و اسبان و شتران ابن رشيد به دست ابن سعود افتاد و او در رياض سلطنتى را بنيان نهاد كه تاكنون كه نود سال از آن مىگذرد، محور سياست شبه جزيره و عامل تعيين كننده در جهان عرب به شمار مىرود. شرح زندگى افسانهاى و كشورگشايىهاى