93چاه زمزم مقابل ركن (حجر) الاسود است و فاصلهاش تا حجرالاسود بيست و چهار قدم باشد.
مقام ياد شده، كه پشت آن نماز مىگزارند، از سمت راست آن گنبد است و از ركن پيوسته بدان تا آنجا ده قدم است. داخل محوطۀ زمزم با سنگ مرمر سپيد بسيار صاف و بىلكّه و نقش مفروش شده و دهانۀ آن چاه مبارك در ميان اين محوطه قرار دارد امّا اندكى از مركز محوطه به جانب ديوارى از كعبه كه برابر آن واقع شده متمايل است. ژرفاى چاه چنان كه مىگويند، هفت قامت است. درِ گنبد زمزم روى به جانب شرق دارد (ولى) درِ دو گنبد معروف به عباسى و يهوديّه روى به جانب شمال دارد. ركن پيوسته به پهنۀ ناظر بر بيتالعتيق (كهن سراى كعبه) از گنبد منسوب به يهوديه به ركن چپ پهنۀ اخير كه روى به شرق دارد، از گنبد عباسيّه، با اندكى انحراف از آن، گنبد موسوم به يهوديه قرار دارد. اين هر دو گنبد اكنون خزانۀ اوقاف بيتالكريم (كعبه) از قرآنها و كتابها و شمعدانها و ديگر چيزهاست. البته گنبد عباسيه صفت و نسبت آشاميدنى خود را از دست نداده، زيرا بويژه براى آب دادن به حاجيان ساخته شده بوده و هنوز نيز آب زمزم در آن جا خنك مىشود و شبانگاه آن را براى آشاميدن حاجيان، در كوزههايى به نام دورق كه يك دسته دارد، بيرون مىآورند. كنارۀ دهانۀ چاه زمزم از سنگهاى مرمر است و چنان به هم چسبانده شده كه مرور زمان آنها را جدا نكرده است، ميان اين سنگها را با سرب انباشتهاند. همچنين است درون دهانۀ چاه كه ميلههايى از سرب ميان آنها نهادهاند تا استحكامش بيشتر شود و جمعاً سى و دو ميله - كه سر آنها از دهانۀ چاه بيرون آمده و محيط آن را در برگرفته - ملاحظه مىشود. محيط حلقۀ دهانۀ چاه، چهل وجب و ارتفاع (اين طوقۀ مرمرين) چهار وجب و نيم و ضخامت ديوارۀ آن يك وجب و نيم است.
درون گنبد جدولى مدوّر به پهناى يك وجب و ژرفاى دو وجب به ارتفاع پنج وجبى از زمين تعبيه شده كه آن را براى وضو پر از آب مىكنند و پيرامون آن پاگردى است مدوّر كه مردم بر آن بالا روند و بر فراز آن وضو گيرند. 1
ابن بطوطه و زمزم
ابن بطوطه (م 770) نيز كه در قرن هشتم توفيق زيارت بيتالله الحرام را يافته، در توصيف زمزم مىنويسد:
قبۀ زمزم، روبروى حجرالاسود، به فاصلۀ بيست و چهار گام از آن واقع شده و مقام در