119مدينه هجرت نكرده بود، قريش آنها را نصب كردند و سپس پيامبر اسلام - ص - در سال فتح مكه، و پس از آن حضرت، بهترتيب: عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، معاويه، عبدالملك بن مروان و مهدى عباسى اقدام به اين كار كردند و سپس راضى [ باللّٰه ] عباسى دستور داد در سال 325 هجرى دو پايه و ستون را كه در تنعيم هست، به عنوان علامت ساختند و نام وى بر آن دو نوشته شده است. پس از آن به دستور مظفر حاكم إِربل در سال 626 ه. و به دستور ملك مظفر، حاكم يمن، در سال 683 ه. دو ستون و علامت حرم را در سمت عرفه بپا داشتند.
ازرقى، نه روايت نصب علامت حرم، توسّط حضرت اسماعيل، عدنان، و مهدى عباسى را ذكر كرده و نه تاريخ دستور عمر دربارۀ نصب علامت را، ولى به روايت «ابن اثير» ، عمر در سال 17 هجرى دربارۀ نصب علامت به عثمان دستور داد، عثمان نيز در سال 26 هجرى [ زمان خلافتش] در اين زمينه دستور صادر كرد. 1«ازرقى» گفته است: علامتهاى حرم، در اطراف مكه [ همه] برفراز بلندى و گردنه قراردارند؛ اين طرف گردنه، «حرم» و آن طرف «حِلّ» است. او در جاى ديگر، علامتهاى حرم را چنين معرفى مىكند: همۀ واديهاى حرم به سوى حلّ سرازير است ولى هيچ وادىاى از حل، به سوى حرم سرازير نيست، جز وادى تنعيم در كنار خانههاى «نِفار» . 2از سخن فاكهى چنين استفاده مىشود كه سيل حِلّ از چند نقطه به سمت حرم سرازير مىگردد؛ زيرا مىگويد: «بيان واديهايى كه از حل به حرم سرازير مىگردد» و آنگاه آنها را معرفى مىكند.
حدود حرم و نامهاى آنها
ازرقى حدود حرم را در شش سمت مكه معرفى كرده است. 3ديگران نيز آنها را ذكر كردهاند ولى از يك طرف سخنان آنها با گفتۀ ازرقى فرق دارد و از طرف ديگر، بعضى از حدود را نيز ناگفته گذاشتهاند. بطور خلاصه، آنچه در مورد حدود حرم در ميان مردم ديدهام، نشان مىدهد كه همۀ حدود حرم مورد اختلاف است - چنانكه خواهيم گفت -.
مرز حرم از سمت طائف
در مورد مرز حرم از سمت طائف بر سر راه عرفه از مسير پستى «نَمِره» 4چهار قول