97پايان يافت هر دو پشت مقام ابراهيم دو ركعت نماز گزاردند، در اين هنگام جبرائيل همراه او برخاست و تمام اعمال حج را از سعى ميان صفا و مروه، منا، مشعر و عرفات را به او آموخت. . . ¹

ابن عباس گويد: نخستين كسى كه ميان صفا و مروه دويد مادر اسماعيل بود. ²و به دنبال هفت مرتبه آمد و شد هاجر بين صفا و مروه، سعى سنّت شد ³و اولين بار ابراهيم خليل همراه با فرزندش اسماعيل اين سنّت الهى را انجام دادند. ⁴

بدنبال ابراهيم، پيامبران ديگر نيز، پس از انجام طواف و خواندن نماز در پشت مقام، به مسعى آمده، سعى صفا و مروه مى‌كردند:

مجاهد گفته است:

موسى براى انجام حج به مكه آمده، گرد خانه خدا طواف كرد و سپس هنگامى كه مشغول سعى ميان صفا و مروه بود از آسمان آواى سروشى را شنيد كه مى‌گفت: اى بنده من، من همراه توام، و موسى به سجده درافتاد. . . ⁵

رفته رفته با سيطرۀ بت‌پرستى بر حجاز، و نفوذ افكار جاهلى در ميان مردم، سعى صفا و مروه نيز حالت اصلى خود را از دست داد. داستان عبرت‌آموز آن را ازرقى به نقل از محمد بن اسحاق اينگونه نقل كرده است:

«چون جرهميان در منطقه حرم طغيان و سركشى كردند، مردى از ايشان با زنى وارد كعبه شد و با او درآميخت و گفته شده است داخل كعبه او را