33مىفرمايد: دست بر حجر بگذاريد و چنين بگوييد:
«أمانتي أدّيتها وَ ميثَاقي تعاهدتُه لتَشْهَد لى بالمؤافاة» . 1
«امانتى كه بر ذمه من بود (زيارت خانه خدا) ادا كردم و پيمان خود را برعهده گرفتم، تا روز جزا گواه بر وفادارى من باشى» .
ابن عباس مىگويد: «دست گذاردن بر سنگ به منزلۀ بيعت با رسول خدا است كه از ميان ما رفته است» . 2
بنابراين هدف از بوسيدن و دست گذاردن بر سنگ، مجسم ساختن يك پيمان قلبى است كه مركز آن روح و روان انسان است. در حقيقت، زائران خانۀ خدا با اين عمل، آن پيمان قلبى را به صورت امر ملموس و محسوسى درمىآورند.
امروز در بسيارى از كشورها، سربازان، پرچم كشور را مقدس شمرده و در برابر آن مىايستند و سوگند ياد مىكنند. بطور مسلّم، ماهيت پرچم جز چند متر پارچه چيز ديگرى نيست. ولى وقتى بصورت پرچم درآمد، رمز استقلال مملكت و تجليگاه اراده ملى و مردمى آن مىگردد. در اين موقع سرباز به جاى فشردن دست مردم و يا رهبران، به پرچم اشاره نموده و سوگند ياد مىكند. در بخش آينده پاسخ، خواهيد خواند كه هدف از برخى از مراسم حج، مجسم ساختن يك رشته واقعيتها است، واقعيتهايى كه از طريق اعمال حج، تجسم پيدا كرده و خود را نشان مىدهد.
3 - هدف از سعى ميان صفا و مروه چيست؟
زائر خانۀ خدا يا سعى ميان دو كوه صفا و مروه، حالت مادر اسماعيل - هاجر - را مجسم مىكند، به گواهى تاريخ او بدون اين كه از رحمت خدا مأيوس شود، در آن بيابان بىآب و علف، هفت بار براى پيدا كردن آب ميان دو كوه، سعى كرد، سرانجام مشمول لطف الهى شد، و به مقصود خود رسيد و