111
حجراسماعيل
در قسمت شمالى كعبه، ديوارى قوسى شكل، از سنگ مرمر سفيد، با ارتفاع يك متر و سى سانتيمتر ديده مىشود كه از نزديكى زاويۀ شمالى كعبه (ركن عراقى) آغاز و به نزديكى ركن غربى (شامى) ختم مىشود؛ اينجا حِجْر اسماعيل و خانه و مأواى فرزند خليل است، كه از زواياى گوناگون، قابل بررسى است، و از نقطه نظر تاريخ حوادثى بىشمار به خود ديده است. در اين سلسله مقالات، مباحث زير مورد بررسى اجمالى است (كه تفصيل آن به حول الهى در كتابى مستقل خواهد آمد) :
1 - حِجْر در لغت،
2 - حجر اسماعيل در قرآن،
3 - حجر اسماعيل در روايات،
4 - حجر اسماعيل در فقه،
5 - حجر اسماعيل در بستر تاريخ.
* * *
1 - حجر در لغت
لغتنويسان براى واژۀ «حِجْر» معانى مختلف ذكر كردهاند؛ از جمله:
«منع و بازداشتن» ، «فراگيرى» ، «عقل» ، «دامن» ، «پناه و حمايت» ، «حطيم» ، «اسب مؤنث» و «حرام» مىباشد.
در معجم مقاييس اللّغه آمده است: حِجْر «بازداشتن و فراگيرى چيز» ى را گويند. همچنين به «عقل» حجر گويند؛ چون انسان را از انجام كارهاى ناشايست بازمىدارد، و به «حطيم» مكه نيز حجر گويند، و آن عبارت از مكانى گرد (قوسى شكل) در نزد كعبه است. 1