231روايات صحيح كه علماى ما به آن عمل كرده و فتوا داده‌اند، مى‌توان بواسطۀ نذر، قبل از ميقات، «محرِم» شد. البته چون كشتى در حال حركت بود و امكان توقف نداشت، ما در نذر خود، به جاى مكان خاص، زمان خاصّى را در نظر گرفتيم و گفتيم: اگر تا ساعت مثلاً 3 به هركجا رسيديم، در همانجا و همان ساعت محرم مى‌شويم و اينگونه نذر كرديم. . .
آمادۀ نيت احرام شديم. وقتى به مكانى كه محاذى ميقاتِ «جحفه» بود رسيديم احرام بستيم و همچنان «لبّيك» را تكرار مى‌كرديم. براى احتياط بيشتر، وقتى به محاذى «مسجد شجره» هم رسيديم، همچنين در محاذى جحفه، احرام و تلبيه را تكرار كرديم. . .
در حلقۀ ذكر مغربيان
در كنار ما داخل كشتى، گروهى از مغربيان بودند، با هيكلهايى تنومند و عمامه بر سر، كه پس از هر نماز، «حلقۀ ذكر» تشكيل مى‌دادند. با آن اندام درشت، ذكرِ «لااله الاالله» را با آهنگ خاصى تكرار كرده، به چپ و راست خود خم مى‌شدند. بيشتر مسافران كشتى هم به تماشا جمع مى‌گشتند.
ذكر خود را پس از نماز، با صلوات بر پيامبر آغاز مى‌كردند.
پيشنمازشان مرد تنومندى بود كه هنگام خم شدن به چپ و راست، حالت ناخوشايندى پديد مى‌آورد. در ميانشان مرد لاغر اندام بلند قدّى هم بود كه در حال ذكر، بيش از همه تكان مى‌خورد. گاهى هم حالش به هيجان مى‌رسيد و سر خود را به ديوار كشتى مى‌كوبيد. يك روز ديد كه پيشنماز، هنگام ذكر، حركتِ آرامى دارد. پيش او رفت و بشدّت او را به چپ و راست تكان داد!
روزى يك نفر ترك آناتولى كه حاجى بود و عربى خوب مى‌دانست و