133بايد بر خود قرآن به عنوان يك معجزه تكيه كرد. نخستين آشنائى مردم با اسلام، در ضمن دعوت رسول خدا - ص - با تلاوت آيات قرآنى بوده است.
ترويج قطعى اسلام در مدينه نيز توسط فرستادۀ رسول خدا - ص -؛ يعنى مصعب بن زبير با تلاوت قرآن بوده است. اين تأثير تا به آنجا بوده كه از رسول خدا - ص - نقل شده: «فُتحت المدينة بالقرآن» ؛ «مدينه با قرآن گشوده شد.» 1
دربارۀ اسلام سعد بن معاذ و اسيد بن حضير كه در تمامى منابع از آن ياد شده، مهمترين عامل، همان آيات قرآن بوده است.
ب: همسايگى با يهود و شنيدن اخبارى مبنى بر ظهور پيامبرى از سوى خدا، به عنوان عاملى مؤثر براى پيشرفت اسلام در ميان ساكنان مدينه شناخته شده است؛ به نقل از ابن اسحاق، يهوديانى كه در اين بلاد با اعراب اوس و خزرج زندگى مى‌كردند و اهل كتاب و علم بودند، زمانى كه ميانشان با اعراب نزاعى درمى‌گرفت، به آنان مى‌گفتند: پيامبرى ظهور خواهد كرد، ما از او پيروى مى‌كنيم و شما را چونان عاد و ارم به قتل خواهيم آورد. 2همين امر سبب شد تا در همان آغازِ دعوتِ انصار به اسلام، برخى از آنها به ديگران اظهار كنند: «اين همان رسولى است كه يهوديان بشارت ظهورش را مى‌دادند، اجازه ندهيد تا از شما سبقت بگيرند» . 3
بلاذرى نيز مى‌نويسد: آنان پيش از آن صفات و ياد وى را از يهوديان شنيده بودند. 4دربارۀ اصل آگاهى يهود مدينه از رسالت، قرآن آيات روشنى دارد، آياتى كه نشان مى‌دهد اين مسأله در آن شرايط كاملاً مطرح بوده است. در اين باره به مورد اسلام آوردن «عبدالله بن سلام» از احبار يهودى يثرب، ياد شده است. دربارۀ تاريخ اسلام آوردن وى اختلاف‌نظر وجود دارد. به نظر مى‌رسد دستى براى بزرگ كردن وى در كار بوده است. (يا به دليل نقش همين اسلام آوردن و يا به دليل نقشى كه بعدها