124در عين انجام مناسك حج آسان شود پس عمل كبيسه كردن را از جهودان آموختند و آن را نسئ يعنى تأخير ناميدند، جز اينكه در بعضى از كارها مخالف جهودان عمل كردند، اينان در هر نوزده سال قمرى هفت ماه قمرى كبيسه مىكردند تا مطابق با نوزده سال شمسى شود ولى اعراب در هر بيست و چهار سال قمرى دوازده ماه قمرى كبيسه مىگرفتند» .21
ابوريحان بيرونى هم همين نظر را دارد و در عبارتى كه پيش از اين از كتاب «الآثار الباقيه» او نقل كرديم اين نظر را تأييد نموده است. علاوه بر آن كتاب، در كتاب «التفهيم» نيز همين نظر را ابراز كرده، مىگويد:
«پس عربها خواستند كه حج ايشان هم به ذيحجه باشد و هم به خوشترين وقت از سال و فراخترين گاه از نعمت. . . اين كبيسه از جهودان بياموختند و آن به دست گروهى كردند به لقب قلامس و آن شغل از پدر همىيافت و اين شمارنگاه مىداشت. چون كبيسه خواستى كردن، به خطبه اندر گفتى فلان ماه را تأخير كردم» .22
طبق اين نظر، نسئ فقط تأخير انداختن يك ماه حرام به ماه ديگر نبود؛ بلكه اين عمل نوعى كبيسه كردن و تطبيق سالهاى قمرى با شمسى بود كه عربها آن را از اقوام ديگر آموختند و به خاطر حجّ آن را به كار گرفتند.
آقاى «نلينو» پس از نقل اين نظريه از ابومعشر و بيرونى و چند تن از مستشرقان غربى، آن را نظريهاى مبتنى بر حدس و گمان قلمداد مىكند و كبيسه كردن را در خور يك جامعۀ متمدن مىداند و اينكه عرب جاهلى بتواند كبيسه كند بعيد مىشمارد.23
ما تصور مىكنيم كه نظر ابو معشر بلخى و بيرونى در بيان انگيزۀ نسئ درست و مطابق با شواهد و قرائن است كه در دست است و عمل نسئ يك نوع كبيسه كردن براى تثبيت موسم حج در يك فصل مناسب از سال بود كه هوا خوب باشد و هم ميوهها و محصولات ديگر به دست آمده باشد و هم مبادلات بازرگانى به خوبى انجام گيرد. بعضى از شواهد و قرائنى كه اين نظريه را تأييد مىكند، عبارتند از:
1 - در قرآن كريم در آيهاى كه قبل از آيه نسئ است روى دوازدهگانه بودن ماهها تأكيد بسيار شده است و اين مىرساند كه قرآن هرگونه عملى را كه موجب افزايش تعداد ماهها باشد نفى مىكند و مىتوان گفت كه: آيه ناظر بر عمل كبيسه كردن ماههاست كه در بعضى از سالها تفاضل حاصل از ماههاى قمرى را جمع مىكردند و آن را يك ماه به حساب مىآوردند و در آن سال، تعداد ماهها به سيزده مىرسيد. بنابراين آيۀ نسئ و آيۀ قبل از آن در مقام نفى كردن عملى است كه تعداد ماهها را از دوازده تا افزايش مىدهد و اين معنى جز با نظر به كبيسه