137
اصحاب صفه
ترجمه: جواد محدثى
«اصحاب صفه» عنوان جمعى از مسلمانان پاكباخته و تهيدستى است كه در صدر اسلام و زمان پيامبر اسلام(ص) در ركاب آن حضرت بودند و چون در مدينه خانه و آشيان و آشنايى نداشتند، در گوشه‌اى از مسجد، سكويى ساخته شده بود كه در همان جا روزگار مى‌گذراندند و به عبادت مشغول بودند، هنگام جهاد هم به ميدان رزم مى‌شتافتند.
آنچه پيش‌رو داريد، ترجمۀ فشرده‌اى است از جزوۀ «اصحاب الصفه» تأليف «ابوتراب‌الظاهرى» كه در عربستان چاپ شده است. گرچه دربارۀ اين مسلمانان فداكار و حاضر در صحنه، بايد كاوشى عميق‌تر انجام گيرد تا روحيات و رفتار آنان «اسوه» مسلمانان تهيدست و جانباز قرار گيرد، ليكن فعلاً به همين حد اكتفا مى‌شود تا به يارى خداى بزرگ در آينده گامهاى بلندترى برداشته شود و در اين زمينه تحقيقات جامع‌ترى صورت گيرد. (مترجم)
در روايت است كه «اصحاب صفه»، گروهى تهيدست بودند. رسول خدا(ص) به ياران خود فرمود:
«هر كس در خانه غذاى دو نفر را داشته باشد، سومى را ببرد و هر كس به اندازۀ چهار نفر غذا دارد، پنجمى و ششمى را ببرد.» ابوبكر، سه نفر را برد و رسول خدا(ص)، ده نفر را.
و به نقل ديگرى آن حضرت فرموده است: «اهل صفه» مهمانان اسلامند، بى‌خانمان و تنگدستند.
هرگاه «صدقه»اى به دست آن حضرت مى‌رسيد، خود از آن بر نمى‌داشت و همه را براى آنان مى‌فرستاد، ولى هرگاه «هديه»اى براى پيامبر مى‌آوردند، هم خود بر مى‌داشت و هم براى آنان مى‌فرستاد.
طلحة بن عمرو مى‌گويد:
هرگاه كسى به حضور پيامبر مى‌رسيد، اگر در مدينه آشنايى داشت، به خانۀ او مى‌رفت
وگرنه، به جمع اهل صفه مى‌پيوست.
و گفته است: من در ميان اهل صفه بودم، همراه با مردى ديگر، هر روز از سوى پيامبر به اندازه يك «مد» خرما براى ما مى‌رسيد.
«ابورافع» نقل كرده است:
چون حضرت فاطمه، حسين را به دنيا آورد، روزى عرضه داشت: يا رسول‌اللّٰه! آيا براى فرزندم عقيقه‌اى بدهم؟
حضرت فرمود: نه، ولى موى سرش را بتراش و هموزن آن را به بينوايان و مساكين اهل صفه، صدقه بده.
فضالة بن عبيد گفته است:
آنگاه كه پيامبر اسلام با مردم به جماعت نماز مى‌خواند، گروهى از مسلمانان (اهل صفه) از ضعف و ناتوانى خم مى‌شدند، تا حدّى كه برخى باديه نشينان آنان را ديوانه مى‌پنداشتند.
برخى گفته‌اند: هفتاد نفر از اهل صفه بودند كه هيچ يك، ردا نداشتند. روايت است كه حضرت رسول(ص) نزد اصحاب صفه آمد و پرسيد:
حالتان چطور است؟
خوبيم يا رسول‌اللّٰه - امروز خوبيد، روزى هم خواهد آمد كه براى هر يك از شما ظرفى از غذا بياورند و ظرفى ببرند و آن گونه كه كعبه پوشش دارد، خانه‌هاى شما هم پرده خواهد