164كنار خليفه نام امراى آل بويه؛ يعنى ركن‌الدوله، معزالدوله و عزالدوله و سپس اخشيد خطبه خوانده شد، (همان.)
در اين دوره، راهدارانى براى مراقبت از راه حج تعيين مى‌شدند كه وظيفه داشتند افزون برحفاظت راه‌ها، براى تعمير و تسطيح آنها هم بكوشند. (عبدالمجيد البكر، صص 18 و 19، 1401ق.)
عصر غزنويان (582 - 351ق.):
از رويدادهاى مرتبط با حج و حرمين و غزنويان، مى‌توان به ماجراى حج گزاردن حسنك وزير (ابوعلى حسن بن محمد نايب سلطان محمود غزنوى) اشاره كرد. وى به عنوان اميرالحاج و آخرين وزير سلطان محمود غزنوى(421- 387ق.) در سال 414ق. به همراه كاروان بزرگ حج خراسان (دويست هزار نفر حاجى و شصت هزار شتر) (ابن فهد (م885 ق.)، به كوشش: عبدالكريم، ج2، ص453، 1408ق.) راهى مكه شد. حسنك در مسير رفت به حجاز، قبايل كوچك عرب را با پرداخت‌هاى نقدى و قبايل بزرگ را با وعدۀ پرداخت در مسير بازگشت از هرگونه گزندى بر كاروان بازداشت.
عصر سلجوقيان (552 - 429ق.):
از اقدامات ملك شاه سلجوقى در حرمين، مى‌توان موارد ذيل را برشمرد:
* بازداشتن اعراب باديه از غارت كاروان‌هاى حجاج در مقابل پرداخت پول به آنها و همچنين تعهد پرداخت مال‌هاى از حجاج گرفته شده از اموال شخصى. (ابن جوزى (م597)، تحقيق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبد القادر عطا، ج9، صص72 -70 ، اول، 1412ق.1992/م.)
* لغو گرفتن ماليات از حجاج در مسير حج، كه با عناوينى چون «مكس» و «خفار» دريافت مى‌شد. (مؤلف ؟، به كوشش: جلالى، ص228، 1377ش.)
* دادن اقطاعات به امير حرمين و نيز هدايا و پيشكش‌ها به او، در حالى كه تا آن زمان، امير حرمين موظف بود مبلغى به دستگاه خلافت بپردازد.
* اختصاص دادن اموال و اقطاعات به اهل حرمين و مجاوران. (راوندى، ص131، 1356ش. ؛ (ابن خلكان (م681 ق.)، به‌كوشش: احسان عباس، ج5، صص284و285، بى‌تا.)
* تعمير منازل و راه‌هاى حج و ايجاد امكانات رفاهى براى حجاج؛ مانند انتقال آب از