144وسط راه در كناره، آبادى هست از جماعت يهود، و بقعه هست كه ذالكفل نبى مدفون است. جماعت يهود زياده از حد اعزاز و احترام مىدارند، و به زيارت آن مكرّر مشرّف مىشوند، از بلاد بعيده قريب به مسجد كوفه از آب خارج مىشوند. بقعهاى است مشهور به مدفن يونس نبى، زيارت آن موافق مشهور لازم است. چارپايان موجود است، از اهل نجف كرايه مىدهند. تا به نجف يك فرسنگ است. به مسجد كوفه كه رسيدند لابداً مشرّف بايد شد و اعمالى دارد ان شاء الله تعالى مذكور خواهد گرديد با ساير مساجد سهله و امثال آن.
[مسجد كوفه]
مسجد كوفه صحن وسيعى دارد مشتمل بر مقامات متعدده، هريك معلوم و اعمال به خصوص دارد. خدّام و راهنماى آنجا مهارت تامّى دارند به تفصيل و بقاع چندى در اطراف آن هست. زيارت هر يك لازم؛ از آن جمله، بقعۀ حضرت مسلم و هانى بن عروه. اعتكاف و نماز در آن مسجد نمودن اجر بىحدّ و حساب دارد، و از زوّار نفرى هزار دينار باج مىگيرند در آن مكان. بسيار هم اذيت مسلمانان را مىكنند. غرض اذيت است و الاّ هر كسى اين جزيى را مىدهد، مىگيرند و مىزنند. تا به شهر چندين بروج بنا كردهاند به علّت قطّاع طريق اعراب خانه خراب، از بناهاى حاجى حسين خان صدر اصفهانى وزير خاقان مرحوم؛ اعنى السلطان بن السلطان فتحعلى شاه قاجار - نوّرالله مرقده - و همچنين قلعۀ نجف اشرف از بناهاى آن مرحوم و مبرور است. بسيار مضبوط بناست و مخارج كلّى شده است.
يك راه ديگر هم از خشكى مىرود، مشهور به راه شور، بسيار راه مخوف است بدون جمعيت، عبور از آن جهالت محض است، به علّت عرب عُنيزه بىمزّه. و كرّات و مرّات تاخت و تاراج و قتل مسلمانان در آنجا شده است.
نجف اشرف شهرى است بسيار شيرين، خوش وضع. قلعۀ مضبوطى دارد؛ چنانكه بانى آن مذكور شد. اهل معامله از هر صنفى به كار است. معطلّى كلّى دست نمىدهد، به جهت ملزوماتِ متردّدين و ساكنين. دريا قريب به قلعه است، كنارۀ آن گاو چاهها ساختهاند، آب را به زحمت خارج نموده، سبزى آلات به عمل آورده، فواكه و مركّبات از خارج مىآورند، مثل بغداد و كربلا و حلّه و امثال آن، بلكه كلّ اشياى ضروريه را، و چيزى در آنجا به عمل نمىآيد. صحراى خوب دلنوازى دارد.
وادى السّلام در جنب شهر است، قبرستان وسيعى با روحى، ارواح مؤمنين در آنجا جمعاند. مقرّ جميع ارواح مؤمنين و مؤمنات را خداوند عالم در آن مكان قرار دهد، بجاه