724. بيت المال كوفه كه موجودى آن پنج ميليون درهم است مستثنى است و تسليم حكومت شاملِ آن نمىشود و معاويه بايد هر سال دو ميليون درهم براى حسن بفرستد. و بنى هاشم را از بخشش ها و هديهها بر بنىاميه امتياز دهد و بايد يك ميليون درهم در ميان بازماندگان شهدايى كه در كنار اميرالمؤمنين در جنگ هاى جمل و صفين كشته شدهاند، تقسيم كند و اينها همه بايد از محل خراج دارابجرد (دارابگرد) پرداخت شود.
5. مردم بايد در هر گوشه از زمينهاى خدا، شام، عراق يا يمن و حجاز در امان باشند و سياه پوست و سرخ پوست از امنيت كامل برخوردار شود و حكومت لغزش هاى آنان را ناديده بگيرد.» 1
اينها مجموعه اى از موارد قرارداد بود كه معاويه همه را پذيرفت و نامه را امضا كرد.
حقيقت اين است كه صلح بر امام حسن مجتبى(ع) از جنبههاى گوناگون تحميل شد و مصالح مهمى وجود داشت از قبيل حفظ خون مسلمين، حفظ اسرار امامت و... كه حضرت مجبور به صلح شد وگرنه همان شجاعتى را كه پدرش على و سپس برادرش حسين(عليهما السلام) داشتند، ايشان نيز بدون كم و كاست داشت.
بررسى بندهاى صلح، مباحث گستردهاى را مىطلبد كه نمىتوان در اين نوشتۀ مختصر، چنين رويكردى را برگزيد.
صلح امام حسن مجتبى، عزت بخش تاريخ اسلام
امام حسن مجتبى(ع) در واقع استراتژى مبارزات اسلامى - شيعى را در اين اقدامات روشن ساختند.
«در آغاز صلح، دو نفر از سران شيعه (مسيب بن نخبه و سليمان بن صرد) با گروهى از مسلمانان خدمت امام مجتبى(ع) مشرف شدند و گفتند: ما نيروى زيادى داريم از خراسان و عراق و... را در اختيار شما مىگذاريم و حاضريم معاويه را تا شام تعقيب كنيم. حضرت آنها را در خلوت به حضور خواستند و مقدارى با آنها سخن گفتند. پس از اينكه بيرون آمدند، آرام شده بودند و نيروهايشان را رها كرده و پاسخ روشنگرى هم به همراهان خودشان دادند. طه حسينى مدعى است كه در اين ديدار، در واقع سنگ زير بناى اصلى مبارزات تشيع، به گونهاى عزتمندانه بنا گرديد؛ يعنى وى مىخواهد بگويد، امام حسن با آنها مشورت كردند و در همين ديدار تشكيلات عظيم شيعى را به وجود آوردند؛ بدين جهت كار امام حسن(ع) كار بنيانى،