40همانگونه كه بيان شد، در روايت شريفه، امام(ع) تصريح بر اين مطلب دارد كه «إلى» به معناى «من» و ابتداى غايت مكانيه آمده است و تنزيل و تأويل و يا تفسير آيۀ شريفه كه بر عهدۀ شارح آن واگذار شده به اين سوى حمل شده است.

آنچه بيان گرديد سه دليل عمدۀ اماميه بر صدق گفتار خويش بوده، هر چند ادلّۀ ديگرى نيز مى توان ارائه كرد و به عنوان مؤيد از آنها بهره گرفت:

1. اجماع؛ يكى از دلايل اماميه بر درستى نظر خويش، اجماع علماى اماميه بر وجوب آغاز شستن دست ها از آرنج مى باشد.

اماميه بر اين باورند كه واجب است شستن دست ها از آرنج ها آغاز شود. ¹

2. تعدد و تصريح روايات؛ در مورد وجوب شستن دست ها از آرنج، در گفتار اهل بيت(عليهم السلام) روايات متعدد و صريحى وجود دارد كه راه را براى انجام عمل واجب واضح و روشن مى سازد.

3. اصالة الاشتغال؛ اماميه با رجوع به اصول عمليه، مقتضاى اصالة الاشتغال را در باب وضو، شستن از مرفق مى د اند؛ چرا كه با مراجعه به روايات بيانيۀ اهل البيت(عليهم السلام) در مورد وضو، وجوب شستن دست ها از آرنج واجب است و با عملى غير از آن، فراغت ذمّه حاصل نمى شود.

اين بود ادلّه و مؤيدات اماميه بر صحت و وجوب عمل در بارۀ شيوه شستن دست ها در وضو.

استدلال قائلين به وجوب شستن دست ها از سر انگشتان تا آرنج

غير اماميه و اهل سنت قائل به وجوب شستن دست ها از سر انگشتان تا آرنج هستند و بر اين ديدگاه و نظريه ادله ا ى اقامه كرد ه ا ند كه در اينجا به آن ها مى پردازيم:

1. آيه شريفه وضو

(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاٰةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ...) . ²

اين آيۀ شريفه نخستين استدلال عامّه بر گفتار خويش است. در اينجا «إلى» دلالت بر انتهاى غايت دارد و انتهاى عمل واجب بايد در مرفقين باشد؛ «اين سخن خداوند متعال (إِلَى الْمَرافِقِ) ناظر به اين است كه وضو به آرنج ها ختم شده و از انگشتان آغاز گردد و حاكم مى گويد: سنت نيز اينگونه وارد شده است و اين همان روشى است كه فقها برآن ا ند؛ چرا كه دلالت لفظ «إلى» براى غايت و پايان شئ و غايت و پايان شئ نيز آخر آن است.» ³

در پاسخ به اين استدلال عامّه، وجوهى نيز بيان شده است.

الف) آيه ظهور در اين دارد كه لفظ «إلى» غايت مغسول است كه «أَيْدِيَكُمْ» باشد، نه غايت