112در زمينى هموار واقع شده و از چهار جانب گشاده است و به كوه هاى تهامه متصل است و كوه احد نزديك‌ترين جبال است به مدينه كه دامنۀ آن به واسطۀ قبور شهداى جنگ احد يكى از مقامات مقدسه اهل اسلام به شمار مى‌رود و پاره [اى] از مورّخين مدينه را از جمله بلاد تهامه نوشته اند و همچنين يثرب را نام ولايت دانند كه ديارى است وسيع و ولايتى است عريض و مدينه شهر اوست. ابتداى آبادانى اين شهر از سال هجرت حضرت خاتم مى‌باشد... و مؤذن هاى مسجد از طايفۀ سعد القرظ ¹مى‌باشند كه از نسل يكى از غلامان عمار ياسر مى‌باشند و بلال بن حارث المزنى از زمان رسول الله تا زمان معاويه بر حسب امر آن حضرت پاسبان قورق هاى مدينه بود كه درخت هاى او را كسى قطع نكند.

و از مدينه تا مكه ده مرحله است و از كوفه تا مدينه بيست مرحله و از بصره هجده و از شام بيست مرحله و در جحفه مسافرين مصر و شام و عراق از راه خشكى به هم متصل مى‌شوند و بيش از اين هر كس مى‌خواهد اطلاع حاصل كند مراجعه كند به تواريخ مفصله كه از آن جمله است «تاريخ وفاء الوفا فى دار المصطفى».

و بازگشت ما دو مرتبه به سوى پاره [اى] از مطالب متعلقه به مسجد براى آن بود كه خواستيم دخول و خروج ما هر دو به وصف اين مقام مقدس باشد.

خروج از مدينه

در بيست و ششم ماه ذى قعدة الحرام 1347 از مدينه، قبل از ظهر حركت نموديم. راجع به حركت اتومبيل هنگامۀ غريبى بود. تمام زائرينِ قبر نبوى، يك مرتبه هيجان براى حركت به سوى مكۀ معظّمه نموده بودند؛ از اين روى اتومبيل كمياب بود. ولى ما چون اتومبيل دو سره از كمپانى سعودى كرايه كرده بوديم، زحمتى از براى ما نداشت. سادات بنوعلى و بسيارى از هاشميين به مشايعت ما آمده بودند و چون در اين مدت، در شب‌ها من براى آن‌ها احاديث و بيان فضايل اهل بيت مى‌كردم، نهايت به من علاقه‌مند شده بودند. به خصوص شيخ على جبل عاملى. اين مرد از علماى شيعه و مرجع تقليد شيعيان مدينه و اطراف مدينه بود. كمتر كسى را مانندش در محاوره و زهد و تقوى ديده بودم. در واقع پدرى بود از براى شيعيان حجاز. او نيز به مشايعت من آمده بود.

دو ساعت به ظهر مانده وداع كرده سوار شديم. در يك فرسنگى مدينه پياده شده، در مسجد شجره كه ميقاتگاه اهل مدينه است از براى حج وارد شديم و از آب چاه غسل كرده،