204در راستاى پايه ريزى جامعه‌اى جديد بود كه بر پايه محبت و فهم متقابل استوار است. اكنون دو سؤال مهم مطرح مى شود:
1. پيامبر (ص) در پيمان مذكور چه برنامه اى را طرح ريزى كرده ا ند؟
2. مهم ترين مبانى و پايه هاى تسامح دينى در اسلام چيست؟
براى پاسخ دادن به دو پرسش بالا و ديگر پرسش هايى كه ممكن است در كنار آن مطرح شود، چند گام را طراحى كرديم:
- اصل تسامح دينى در اسلام.
- جامعۀ مدينۀ منوره، همزمان با هجرت پيامبر (ص) .
- بازخوانى چند بند از پيمان مدينۀ منوره.
- مهم ترين مبانى و محورهاى تسامح دينى در اسلام.
اصل تسامح دينى در اسلام:
اسلام همۀ مردم و به ويژه پيروان خود را به همزيستى مسالمت آميز با يكديگر فرا مى خواند. در اصل، اين نوع همزيستى هدف از خلقت هستى به شمار مى رود. خداوند تبارك و تعالى در قرآن كريم مى فرمايد:
(يٰا أَيُّهَا اَلنّٰاسُ إِنّٰا خَلَقْنٰاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثىٰ وَ جَعَلْنٰاكُمْ شُعُوباً وَ قَبٰائِلَ لِتَعٰارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اَللّٰهِ أَتْقٰاكُمْ إِنَّ اَللّٰهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ) .
1
«اى مردم! ما شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را تيره‌ها و قبيله‌ها قرار داديم تا يكديگر را بشناسيد (اينها ملاك امتياز نيست،) گرامى‌ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست خداوند دانا و آگاه است!»
اقتضاى اين دعوت الهى، ارتباط و تسامح دينى از جانب مردم است. پيامبرگرامى خدا نيز در تأييد اين نكته مى فرمايند:
«كُلُّكُمْ لِآدَمَ وَ آدَمُ مِنْ تُرَاب» .
«همۀ شما از حضرت آدم خلق شده ا يد و آدم از خاك.»
در اين سخن پيامبر (ص) ، به برادرى انسان ها اشاره شده است.
اسلام دينى است كه به پيروان دين هاى آسمانى پيش از خود و هر انسانى، بدون در نظر گرفتن دين يا نژاد او، احترام مى گذارد. از اين رو، هر مسلمانى كه ديگران را با گفتار و كردار خود بيازارد،