203

تسامح دينى بازخوانى پيمان نامۀ مدينۀ منوره

خير الدين سيب/حامد فقيهى

پيشگفتار:

ستايش مخصوص خداوند است و سلام و درود خداوند شايستۀ رسول او.

جهان امروز به مدد انقلاب رسانه و ارتباطات، بسان دهكده اى كوچك شده است. اين موضوع به نزديكى ملت ها در حوزه هاى مختلف فرهنگى، سياسى، اقتصادى و. . . انجاميده است. اكنون هر موضوعى، معنايى جهانى يافته و تنها منحصر به يك كشور نيست. به عنوان مثال، معضل تروريسم در كشور الجزاير در سال هاى آغازين دهۀ گذشته، منحصر به اين كشور نمى شد؛ بلكه به خارج از اين كشور نيز سرايت كرد تا جايى كه به يك آفت بين قاره اى تبديل شد. اين معضل و معضلات مشابهى مانند بيمارى ايدز، آنفلوآنزاى مرغى و. . . ، دعوت به تسامح دينى را كه معناى گفتگو، همكارى و هماهنگى به همراه خود دارد، امرى ضرورى و غير قابل انكار مى كند. در اين راستا آنچه كه تأسف برانگيز است، ترويج نظريۀ «جنگ تمدن ها» و تلاش براى جنگ هاى پيشگيرانه است. جنگ هايى كه امروزه بزرگترين سردمداران آنها صاحبان تمدن هاى معاصر هستند. اين موضوع، هشدارى است كه بسيارى از انديشمندان؛ از جمله مالك بن نبى، ابو العلاء مودودى و ديگر انديشمندان غربى، در اواخر قرن گذشته نسبت به سقوط اين تمدن ها داده ا ند.

از اين رو بر خود واجب دانستم كه به اين موضوع مهم بپردازم. براى شروع، پيمان مدينۀ منوره را به عنوان «اولين قانون اساسى در نخستين دولت اسلامى» انتخاب كردم. اين پيمان، سرآغازى است براى تبيين مهم ترين مبانى و محورهاى موضوع تسامح دينى؛ زيرا پيامبر (ص) ، هنگامى كه به مدينه مهاجرت كرد، با بافت اجتماعى متفاوتى از نظر نژاد و دين مواجه شد. بنابر اين، تلاش ايشان