1658. بهرهگيرى از مشاركت حجاج در زمينههاى فرهنگى و افزايش جنبههاى هدايتى و نظارتى بعثه در اين امور.
افزون بر آنچه گذشت، مىتوان از فرصت بزرگ و استثنايى حج براى انجام پژوهشهاى ميدانى در باب تأثير رفتارهاى دينى و معنوى بر آدمى سود جست و بدين ترتيب به توليد علم و گسترش مرزهاى دانش روانشناسى در عرصههاى ناشناخته كمك كرد. بدينترتيب مىتوان گفت حج و روانشناسى داراى يك رابطه تعاملى و دو سويه مىباشند؛ بهطوريكه هركدام مىتوانند در جهت توسعه و بهينهسازى ديگرى مؤثر باشند؛ يعنى هم مناسك حج مىتواند در توسعۀ پژوهشهاى روانشناختى نقش ايفا كند و هم از يافتهها و دستاوردهاى دانش روانشناسى مىتواند در جهت انجام بهتر و مؤثرتر مناسك حج سود ببرد. بنابراين، حضور دانش روانشناسى در عرصۀ حج و زيارت به دو دستاورد بزرگ علمى و عملى منجر مىشود:
1. توصيف و تبيين روانشناختى مناسك حج؛ بررسى آثار و پيامدهاى روحى - روانى زيارت خانۀ خدا و مناسك حج در حجاج مىتواند به توسعۀ پژوهشهاى مربوط به روانشناسى دين كمك نمايد. براى اين منظور ابتدا بايستى توصيف روانشناختى جامعى از حالات روحى - روانى زائران در هنگام انجام مناسك حج و آثار و پيامدهاى شناختى، عاطفى و رفتارى آن ارائه دهيم؛ سپس با روش تجربى، تبيين علمى دقيقى از چگونگى پديدآيى اين حالات و پيامدها به دست دهيم؛ و در مرحله سوم بر اساس توصيف و تبيين فوق، تلاش كنيم پيامدهاى مثبت را افزايش و پيامدهاى منفى را پيشبينى و كنترل نماييم.
اين مطالعات مىتواند ضمن توليد نظريه و برانگيختن پژوهشهاى ميدانى، به گسترش دانش روانشناسى، به ويژه در حوزه روانشناسى دين بينجامد و با توليد علم، افقهاى جديدترى را به روى اين رشتۀ علمى بگشايد. علاوه بر اين، مطالعات فوق مىتواند در برنامهريزىهاى كلان حج مورد استفاده قرار گيرد و براى بهينهسازى فرايندهاى اجرايى و تحقق اهداف الهى حج راهبردهاى عملى مناسبى ارائه نمايد.
2. كاربرد يافتههاى روانشناسى در مراسم حج؛ در اين معنا، دانش روانشناسى به مثابۀ ابزارى كارآمد در خدمت مسئولان و كارگزاران حج قرار مىگيرد. استفاده از اصول