131چراغان داشتند. ايرانىها ديشب كه يازدهم بود، چراغان داشتند.»
آمار حجاج از زبان امير مكه 220 هزار اما از زبان رييس صحيه 177 هزار نفر بوده كه شامل حجاج «عرب و عجم و عثمانى و داغستانى و هندوستانى و جاوهاى و غيره بود.»
وى روى وجود ميكروب تأكيد دارد و اصل مشكل را از جاوهاىها مىداند كه هم «بدخوراك و هم لباسشان چرك و خراب است و متصل آبهاى مكه را كه از چاههاى پر از ميكروب است با ماهىهاى خشكيده و كهنه خورده، دنيا را به زحمت مىاندازند.» وى از انكار وجود ميكروب توسط برخى ياد كرده و آنها را با استناد به سخن امام سجاد (ع) رد مىكند: «بعضى مىگويند، بلاى خدايى چه دخل به اين اسبابهاى ظاهرى دارد و ميكروب چه چيز است؟ دكترهاى جديد فرنگى مآب درآوردهاند كه غفلت از فرمايش حضرت امام زين العابدين - عليه السلام - كردهاند كه به خداوند عرض كرد:
«اللَّهُمَّ وَ امْزُجْ مِياهَهُمْ بِالْوَبَاء» ، ماها وبا مىگوييم، فرنگى ميكروب كه خود در ذرّه بين ديدهام، چه اوضاعى است. امسال الحمد لله على السلامة» .
وى اشاره به قدرت شرفاى مكه دارد و اينكه برابر عثمانى، دنبال استقلال هستند. اين زمان، شريف مكه عون الرفيق بوده كه نويسنده از او ستايش مىكند و به رغم اينكه خود نويسنده از سادات است و بارها نيز با شريف رفت و آمد كرده، متوجه سيد بودن او نشده و تصور كرده است كه وى از بنى شيبه است! نه تنها شريف كه والى عثمانى مكه احمد راشد پاشا هم به وى احترام گذاشته و «در منا همان روز عيد، از سلام خود پا شده به چادر من آمد. آب نيل برايم فرستاد كه بالاترين هديههاى مكه است.» وى در خانۀ شريف هم بيشترين احترام را ديده و دليلش آن كه براى وى پنكه دستى گذاشتهاند؛ «روزهايى كه من مىرفتم، از تشريفات، يكى اين بود كه براى من هم يكى از آن دمها حاضر مىكرده، باد مىزدند. و از قرارى كه تقرير كردند، اين فقره در مكه از احترامات خيلى فائقه است و به جز والى مكه، كسى در مجلس امير به اين احترام نايل نشده.» وى در مراسم سلام شريف مكه نيز شركت و آن را وصف كرده است. ميرزا نصرالله از اينكه شريف مكه، پول دزديده شدۀ يك حاجى ايرانى را به سرعت پيدا كرده و به او