126كسى به من تنه بزند و اسباب زحمت شود و وقتى كه مىخواستم نماز بخوانم، در چند جا مهر مىگذاشتند كه قبل از وقت حاضر كرده بودند. اطراف مدينه اغلب شيعه مذهب هستند. هر روز به يك وجد و سرورى ديدن من مىآمدند. خاصّه سادات كه فهميده بودند من طباطبايىام.»
ورود محمل شام به مدينه، با توجه به كثرت زائرانى كه از آن مسير به حج مىآمدند و نيز آداب و رسومى كه داشتند، ديدنى بود. شترى آذين بسته و همراهى دهها صاحب منصب با لباسهاى زيبا با هلهله و شادى وارد مدينه شدند ومؤلف ما آنرا وصف كرده است. همان روز استكه وى مىخواهد عكسى از آنها بگيرد، اما دوربين وى توسط يك عرب بدوى آسيب مىبيند: «عكسى از اين هيأت گرفتم. اما يك نفر بدوى، يك مرتبه به دوربين عكاسى خورد و عوض اين كه ايستى نمايد، مثل اين كه ابداً چيزى زيرپاى او نمانده، انداخت لگد كرد، خُرد خُرد نمود. گذشت و ديگر به آن زودى اصلاح آن ممكن نبود.»
نكات بديع، از مدينه تا پايان اعمال در مكه
زيارت مدينه تمام شده و همۀ حجاج در كاروان عظيم با مديريت امير الحاج شامى راهى مكه مىشوند. اين قافله بر عكس قافلهاى كه از ينبع تا مدينه آمد؛ «منظم و به قاعده است. چادرها به طرز اردوى نظامى به رديف، پهلوى همديگر زده شده. عبدالرحمان پاشا از جانب دولت عثمانى رياست محمل شام را دارد و قريب چهار صد عسكر سواره و پياده همراه است. وقت حركت قافله و موقع منزل رسيدن، توپ مىاندازند.»
مسجد شجره در يك فرسخى مدينه است كه زائران توقف كرده در آنجا محرم مى شوند. وى شرحى از سه مسير ميان مدينه تا مكه داده و تأكيد دارد كه راه امسال، راهى است كه به نام راه فرعى مىشناسند. وى مايل است احكام فقهى حج را نيز گوشزد كند. بنابراين، در اينجا شرحى از تمام محرمات در حال احرام و كيفيت محرم شدن به دست داده است.
اين بار نه با شتر، كه با قاطر حركت كرده و به عكس تصورى كه از پيش در باره سختى سوار شدن بر قاطر دارد، در مىيابد كه «تخت قاطر خيلى راحت» است. اكنون