92است. ماه رمضان يك فرصت متافيزيكى است؛ به اين معنا كه انسانها فراتر از يك روند عادى به عبادت مىپردازند.
از نمونههاى اين جنبه از مناسك در زندگى، مىتوان به آخرين ساختۀ سينمايى «جيمزكامرون» 1با نام «آواتار» 2اشاره كرد كه در سال 2010 جايزۀ بهترين فيلم و كارگردانى را از «گلدن گلاب» 3براى وى به ارمغان آورد. در سراسر اين فيلم مىتوان اعتقاد به نيروى متافيزيكى كه ريشههاى آن در زندگى بشر نمود يافته است، اشاره كرد. ارتباطهاى معنوىكه در اين فيلم با خالق متافيزيكى بشر برقرار مىشود، به گونهاى يك مناسك مذهبى را به تصوير مىكشد كه همۀ افراد يك سرزمين دور هم گِرد آمدهاند تا براى شفاى بيمارى و نيز براى رهايى سرزمين خويش از دست بيگانگان دعا نمايند.
5. صبغۀ سياسى در حج
حج داراى كاركردى است كه فرد سياسى و غير سياسى را در يك گروه قرار مىدهد. اگر به درستى عمل شود و قدرتمند و حاكم در كنار مردم عادى و شهروندان ديگر در كنار هم و در يك صف قرار گيرند، حج داراى اين توانايى هست كه به همه صبغۀ معنوى بدهد (و اين صبغه، همان بندگى است) و بندگى را خاستگاه تزريق سياست به جامعه قرار دهد.
از جنبههاى سياسى ديگرِ حج آن است كه وقتى برگِرد خانه مىگرديم و بندگى او را تنها و به طور انحصار در حج تمرين و تجربه و تكرار مىكنيم و كلمۀ «وحده» و «لبيك» در آنجا بيشترين و تنهاترين ادبيات را شكل مىدهد، طبيعى است كه بايد با دشمنان و كسانىكه آن راه را نمىپسندند و موانعى بر سر اين راه هستند با آنها هم از سر ستيز احياناً و مقاومت در برابرشان برخاست.
* از ديگر پژوهشگرانى كه به كاركردهاى اجتماعى و فرهنگى حج اشاره كردهاند، مىتوان از حسينى (1386) 4نام برد. كاركردهاى حج از ديدگاه وى عبارت