85پرسش: آيا انجام اينگونه كارها موجب تداخل كار روحانى با كار پزشك كاروان نمىشود؟
پاسخ: در مورد تداخل كارى ميان روحانى و پزشك كاروان، توضيح اين نكته ضرورى است كه در هر آسيبى دو مقام وجود دارد؛ يكى مقام پيشگيرى و ديگرى مقام درمان. مقام درمان هم به دو حالت تقسيم مىشود: آنگاه كه مشكل يا اختلال، سطحى و ساده مىنمايد و زمانىكه عميق و مزمن شده است. بىترديد اقدامات پيشگيرانه بر عهدۀ روحانى كاروان است؛ زيرا او متكفّل مسائل رفتارى، روانى و معنوى زائران است. اما اگر اختلال عميق باشد و حالت بيمارگونه پيدا كند، پزشك كاروان مسؤوليت دارد. وظيفۀ روانشناسان هم در هتلها درمان كسانى است كه از طرف روحانى، مدير و پزشك كاروان به وى ارجاع شدهاند.
جمعبندى
در جمعبندى كلى از مباحثِ مطرحشده، به اين نتيجه مىرسيم كه:
1. اضطراب منفى كه باعث ركود، تنبلى و آسيب مىشود به مقدار قابل توجّهى در ميان حجاج وجود دارد و بايد براى حل آن چارهاى انديشيد.
2. دو نوع عامل موجب اضطراب مىشود؛ يكى «عوامل عمومى» كه شامل مسائلى؛ مانند سفر خارجى، همراه بودن آن با اعمال و مناسك و وجود عوامل استرسزا و تنشآور در طول سفر. ديگرى «عوامل اختصاصى» است؛ مانند دشوار نشان دادن اعمال، ارتباط نامناسب با زوار، وقوع حوادث پيشبينى نشده براى اعضاى كاروان و وجود افراد داراى مشكل در كاروان كه در كاروان تنش ايجاد مىكنند.
3. پيامدهاى منفى اضطراب، كه مهمترين آنها حاصل نشدن اهداف معنوى و تربيتى حج است؛ زيرا هيچ كس با اضطراب نمىتواند به تعالى، تربيت و روح معنوى دست پيدا كند.
راهكارهايى كه براى حل اين مشكل مطرح شد، عبارتاند از: