96بعده، آنكه اطراف حرم پنج مناره دارد، على الخصوص دو مناره بلند دارد؛ يكى، او بالاى سر حضرت است. وى منارۀ حضرت بلال - رضى الله عنه - است و يك منارۀ مرتفع ديگر در طرف كنج شمالى حرم است. وى را عبدالعزيزخان تعمير كرده. در بالاى مقبرۀ مبارك يك گنبد كاشين كارى بزرگ است. در بالاى او سه قبۀ طلا است.
بعده، مسجد مبارك مشتمل بر سه قطعه است؛ هر قطعۀ او جداست، علامتى و نشانى دارد؛ يك قطعۀ اول، مسجد قديمى جناب حضرت استص مشتمل بر منبر مبارك است. چنانكه جناب حضرت رسالت پناهى مىفرمودند كه منبر من در جنب محراب است و از محراب تا قبر مبارك مقدار ده قدم مىآيد. گويا مسجد مبارك مشتمل بر قبر مبارك است. هيچ واسطه نيست الا يك پنجره.
يك قطعۀ او مسجد عثمان - رض - است. جنابشان ثانى خريده همراه كرده باشند. يك مسجد طولانى است كه از جانب باب السلام در آيند؛ اول بار داخل مىشوند. اين مسجد را حضرت شيردرگاه بنا كرده باشند. ميانۀ مسجد حضرت على - كرم الله و جهه - و مسجد مبارك يك پنجرۀ دراز است. درون پنجره سه محراب است. وراى محراب مبارك ديگر محرابها را مسجد عثمان مشتمل ميانه محرابها، صندوق پر از كتابهاى قراءتى قرآن است و دلايل الخيرات. هر كسى از طالبان گرفته مىخوانند. بعد از فراغ باز آورده به صندوق مىمانند.
بعده، آنكه كسى كه قصد زيارت حضرت رسول الله را مىكند، طريقۀ او آنكه حرم مبارك سه دروازه دارد؛ يكى را باب سلام مىگويند. يكى را باب رحمت مىنامند. هر دو به طرف غربى حرم است. ميانۀ باب سلام و باب رحمت پنجاه قدم مىآيد و يك باب به طرف شرقى حرم است، آن را باب جنت البقيع مىگويند. اما كسى كه زيارت مىكند، از باب سلام مىدرآيد، به مسجد طولانى حضرت على - كرم الله وجهه - داخل مىشود، منتهى مىشود بر زيارتگاه حضرت.
طريقۀ زيارت اين است كه مقابل شود بر دريچهاى كه وى محاذى جناب آن سلطان انبيا است و جناب دو يار عظام است. در همان [در اصل: همون!] دريچه سه شكاف است. اشارت به سه جناب است. [8] روضۀ اول تعلق دارد به حضرت رسالت پناهص. روضۀ دويم تعلق دارد به ابوبكر - رض - روضۀ سوم تعلق دارد به عمر - رض -، ميانۀ روضهها مقدار سه انگشت است. جناب عزيزان در درون پنجرهاند. به نظر نمايان نيستند. در طريق خوابشان تفرقهاى اندك است. به اين طريقه كه سر ابوبكر - رض - محاذى به سينۀ حضرت رسولص است و سر عمر - رض - محاذى به سينۀ ابوبكر است - رض -.
بعده، در پايان پاى مبارك حضرت نيز محل زيارتگاه است كه محل چهار ملك مقرب است؛ يعنى