107 شرايط حجيت اجماع:

سلفيه براى حجيت اجماع شرايطى آورده ا ند. ابن تيميه اجماعى را حجت مى داند كه توسط سلف صالح صورت پذيرفته باشد؛ زيرا بعد از دورۀ صحابه و تابعين و تابعين تابعين كه از نظر وى سلف صالح بودند، اختلافات زياد شد و امت پراكنده شدند. ¹

صالح العثيمين اجماع را دو قسم مى كند؛ «قطعى» و «ظنّى» ، قطعى مانند وجوب نمازهاى پنجگانه ²و اجماع ظنّى، اجماعى است كه دانسته نمى شود مگر با تتبّع و استقراء، و علما در امكان ثبوتش اختلاف كردند. ³ايشان سخن ابن تيميه را كه پيشتر گزارش شد مى پذيرد اما مصداق آن را گسترش مى دهد و براى حجيت آن شرايطى بيان مى كند: اول؛ اجماع بودن آن به طريق صحيح ثابت شود؛ يعنى مسأله‌اى ميان علما مشهور باشد يا ناقلش ثقه (مورد اطمينان) باشد. دوم؛ از علماى گذشته سخنى برخلاف اجماع فعلى بيان نشده باشد؛ چون اگر از گذشتگان ديدگاهى برخلاف اجماع فعلى در مسأله‌اى از احكام دين ثابت شود، اجماع، آن اختلاف را دفع نمى كند» . ⁴

نتيجه اينكه: فراهم شدن همۀ شرايط اجماع دامنۀ امور اجماعى را محدود مى كند؛ مانند اجماع بر نمازهاى پنجگانه و مانند آن.

اجماع در مسائل اعتقادى:

سلفيه در مسائل اعتقادى نيز اجماع را حجت مى دانند؛ چنان‌كه عثمان بن على حسن مى نويسد:

«الاجماع. . . دليل مقطوع به في مسائل الاعتقاد ولاسيما اجماع الصحابة. . . وانه يستند في ابواب الاعتقاد إلي دليل سمعى من كتاب أو سنةٍ» . ⁵اجماع در مسائل اعتقادى دليل قطعى است؛ به ويژه اجماع صحابه و اينكه اجماع در مسائل اعتقادى به دليل نقلى از كتاب و سنت مستند است.

بررسى ديدگاه سلفيه در اجماع:

در اينجا چند مسأله قابل بحث است: 1. سلفيه كدام اجماع را حجت مى دانند؟ اجماع صحابه يا صحابه و تابعين و تابعين تابعين؛ يا اجماع علما در هر عصرى؟ 2. دلايل حجيت اجماع چيست 3. در كدام ساحت دين، اجماع مى تواند داراى حكم معتبر باشد؟

ابن تيميه اجماع سلف صالح را حجت مى داند؛ يعنى اجماع صحابه و تابعين و تابعين تابعين؛ ⁶چون