166از موارد فصاحت و بلاغت اين است كه ابتدا كلام به صورت ابهام و اجمال باشد و بعد به‌طور تفصيل و توضيح بيان شود. آى شريفه چنين است سوم سياق آيه زمخشرى مى‌گويد:

در سياق آيه و بعد از آن جملات، خداوند فرموده است: كسى كه كفر بورزد زيان مى‌بيند و خداوند غنى است و اين جمله دليل بر اهميت مسأل حج است؛ زيرا كفر تارك حج از باب تأكيد است نه اين‌كه شخص كافر شود ولى اين كفر به معناى غلظت و سخت‌گيرى بر تارك عمل حج است و جريان اين مسأله مانند حديثى است كه پيامبر (ص) فرمودند: كسى كه عمداً نماز را ترك كند كافر است. زمخشرى مى‌گويد: نه اين‌كه واقعاً كافر باشد بلكه مسلمانى است كه از الطاف خداوند دور مى‌شود. ¹

اكنون باز مى‌گرديم به طرح بحث پيرامون آيۀ شريفه از منظر مرحوم شيخ طبرسى، او مى‌گويد:

معنا و تفسير آيه اين است: اول خانه‌اى كه براى مردم بنا شد، «بَكّه» است.

و نيز مى‌نويسد: مقصود از بكّه يا همان مكه است كه هر دو لغت به يك مدلول دلالت دارند و به اين معنى كه عَلَم است براى آن سرزمين و يا آن‌كه ميان اين دو لغت، فرق است يعنى مقصود از «مكه» همان شهر و بلد است و مقصود از «بكه» همان موضع و مكان مسجد است؛ زيرا بسيارى از مردم جهت طواف خان خدا در آنجا ازدحام مى‌كنند.

بعد از بيان اين مطالب، وارد بحث بلاغى و تأكيد حج مى‌شود كه به‌خاطر شباهت بحث او با بحث زمخشرى، از طرح آن خوددارى مى‌كنيم.

در اينجا بحث مهمى كه با مرحوم طبرسى مطرح مى‌شود اين است كه: آيا تارك حج كافر است يا خير؟ ايشان كه از اعيان شيعه هستند، مى‌نويسند: تارك حج واجب كافر نيست و قضى مذكور را يعنى كفر در آيه شريفه را حمل به شدت و تغليظ بر تارك حج حمل مى‌كند و استدلال مى‌كند به حديث پيامبر كه پيامبر فرموده است: كسى كه نماز را عمداً ترك كند كافر است؛ يعنى كسى‌كه نماز را عمداً ترك كند واقعاً كافر نيست و واقعاً مؤمن هم نيست بلكه مسلمانى است كه عمل زشت انجام داده و خداوند بر او سخت مى‌گيرد و از توجه و الطاف خداوند به دور است. ²

خلاص گفتار در آيۀ شريفه و بحث مذكور اين است كه حج از ديدگاه اسلام در رديف