71
يَعْتَرِفُونَ بِذُنُوبِهِمْ كَمَا اعْتَرَفَ أَبُوهُمْ وَ يَسْأَلُونَ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ التَّوْبَةَ كَمَا سَأَلَهَا أَبُوهُمْ آدَمُ» . 26
«خداى تبارك و تعالى زمانى كه خواست توبه آدم (ع) را بپذيرد، جبرئيل را به سوى او فرستاد. . . سپس او را به عرفات برد و گفت: زمانى كه خورشيد غروب كرد هفت مرتبه به گناهت اعتراف كن. آدم (ع) چنين كرد و از همين جهت آن سرزمين عرفه ناميده شد. . . و آن را سنتى در فرزندانش قرار داد تا به گناهان خويش در اين سرزمين اعتراف كنند. . .»27
اين تنها بخشى از دستاوردهاى حج در توجه دادن انسان به خطاها و در پى آن، ضرورتِ بازگشت و اصلاح گذشته است.
3. از خودبيگانگى و فراموش كردن خود
از جمله آسيبهاى خطرناك براى انسان، از ياد بردنِ خويش است. قرآن كريم در اين باره اخطار مىدهدكه:
( وَ لاَ تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون ) . 28
«ازكسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند، پس خداوند نيز آنانرا دچار خودفراموشى كرد.»
وقتى انسان خدا را فراموشكرد و جايگاه او را در هستى ناديده گرفت، طبيعى است در قضاوت نسبت به خويشتن نيز دچار مشكل مىشود. در حقيقت فراموش كردن مناسبت خود با خدا كه تابعى از نسيان جايگاه خداوند است و به گم شدن انسان و غفلت وى از خود مىانجامد.
( إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها ) .
«هرگاه دست خود را بيرون آورد، آن را نبيند.»29
درمان از خودبيگانگى در حج
حج، فرصتى براى خداشناسى و خودشناسى است. انسان فرو رفته در دنيا و اشتغالات سرگرم كنندۀ آن، يكباره به خود مىآيد و در فضاى جديدى در تلاش است تا خود و خدايش را بشناسد و موقعيتش را در برابر او ارزيابى كند.
قرآن مجيد ياد خداوند را از مهمترين اهداف عالى حج قلمداد كرده، مىفرمايد:
( لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللهِ في أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ. . . ) . 30
«تا شاهد منافع گوناگون خويش (در اين برنامۀ حياتبخش) باشند و در ايام معينى، نام خدا را، بر چهارپايانى كه به آنان داده است، (به هنگام قربانى كردن) ببرند. . .»
امام هشتم (ع) دربارۀ فلسفۀ احرام فرمودهاند:
«وَ مِنْهُ تَرْكُ قَسَاوَةِ الْقَلْبِ وَ خَسَاسَةِ الأَنْفُسِ وَ نِسْيَانِ الذِّكْر» .31
«از فلسفههاى حج، ترك قساوت قلب و پستى نفس و فراموشى ياد خداست.»
نمادهاى درمانگر ازخودبيگانگى
از روايات بر مىآيدكه «حجرالأسود» از بهشت نازل شده و مكان آن، جايگاهِ ميثاق گرفتن از بندگان است. حج و زيارتِ كعبه يادآور بهشت موعود است.