122«بشر و بشير اسدى روايت كردند كه حسين بن على بن ابى طالب (عليهما السلام) در روز عرفه از خيمه‌اش در عرفات بيرون آمد و به آرامى و با حالت خشوع و خضوع، با جماعتى از خاندان و يارانش به طرف جبل الرحمه آمده و در طرف چپ اين كوه، رو به قبله ايستاد و دست‌ها را مقابل صورت خود گرفت و مانند مسكينى كه طعام طلب مى‌كند؛ فرمود:
الْحَمْدُ لِلهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ. . .»
در اواخر دعا پس از عبارت
«وَ ادْرَأ عَنِّي شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَ الإِنْس» آورده است بشر و بشير گفتند:
«امام حسين (ع) ديدگانش را به آسمان دوخت و با چشم‌هايى گريان كه همانند دو دهانۀ مشك از آن اشك مى‌ريخت، صدايش را به گفتن
«يَا أَسْمَعَ السَّامِعِينَ. . .» ، بلند كرد و دعا را با جملات :
«لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، وَحْدَكَ، لاَ شَرِيكَ لَكَ، لَكَ الْمُلْكَ وَ لَكَ الْحَمْدُ، وَ أَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، يَارَبِّ، يَارَبِّ، يَارَبِّ» به پايان بُرد.
دعاى عرفه در كتاب «اقبال»
سيد بن طاووس در كتاب «اقبال» ، فصلى را به بيان ادعيه‌اى كه مستحب است در روز عرفه خوانده شود، اختصاص داده و در آن، دعاهايى را به طور مستند از كتاب «تهذيب» شيخ طوسى و كتاب دعاى محمد بن على طرازى و كتاب محمد بن حسن بن وليد و كتاب محمد ابن حسن صفار نقل كرده و پس از آن مى‌نويسد:
«وَ مِنَ الدَّعَوَاتِ الْمُشَرَّفَةِ فِي يَوْمِ عَرَفَةَ دُعَاءُ مَوْلاَنَا الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللهِ عَلَيْه» .2
«يكى از دعاهاى با شرافت در روز عرفه، دعاى مولاى ما حسين بن على (عليهما السلام) مى‌باشد.»
پس از آن، دعا را با اين جملات:
«الْحَمْدُ لِلهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ وَ لاَ لِعَطَائِهِ مَانِع» آغاز كرده و بى‌آن‌كه در ابتدا يا وسط يا آخر دعا اشاره‌اى به سند و منبع دعا و راويان آن و جملات توضيحى آنان داشته باشد، دعا را ادامه داده است و تمام عباراتى را كه در كتاب مصباح‌الزائر آورده بود نقل مى‌كند و پس از آن، به اندازۀ چند صفحه، دعايى با مضامين بلند و عالى نقل مى‌كند كه شباهتى به قسمت اوّل دعاى عرفه ندارد و با جملۀ
«إِلَهِي أَنَا الْفَقِيرُ فِي غِنَايَ فَكَيْفَ لاَ أَكُونُ فَقِيراً فِي فَقْرِي» آغاز مى‌شود و با جملات
«كَيْفَ تَخْفَى وَ أَنْتَ الظَّاهِرُ أَمْ كَيْفَ تَغِيبُ وَ أَنْتَ الرَّقِيبُ الْحَاضِرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَحْدَهُ» به پايان مى‌رسد.
دعاى عرفه در كتاب «بلد الامين»
آغاز دعا در كتاب بلدالأمين كفعمى مانند كتاب «اقبال» ، بدون ذكر منبع دعا و نام راويان مى‌باشد. وى در اعمال روز عرفه مى‌نويسد:
«ثُمَّ ادْعُ بِدُعَاءِ الْحُسَيْن (ع)» و دعا را با جملات
«الْحَمْدُ لِلهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ وَ لاَ لِعَطَائِهِ مَانِع» آغاز مى‌كند ولى دعا را مانند مصباح‌الزائر به پايان مى‌برد با اين اضافه:
«قَالَ بِشْرٌ وَ بَشِيرٌ: «فَلَمْ يَكُنْ لَهُ (ع) جُهْدٌ إِلاَّ قَوْلُهُ يَا رَبِّ يَا رَبِّ، بَعْدَ هَذَا الدُّعَاءِ وَ شَغَلَ مَنْ حَضَرَ مِمَّنْ كَانَ حَوْلَهُ وَ شَهِدَ ذَلِكَ الْمَحْضَرَ عَنِ الدُّعَاءِ لأَنْفُسِهِمْ وَ أَقْبَلُوا عَلَى الاسْتِمَاعِ لَهُ (ع) وَ التَّامِينِ عَلَى دُعَائِهِ قَدِ اقْتَصَرُوا عَلَى ذَلِكَ لأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ عَلَتْ أَصْوَاتُهُمْ بِالْبُكَاءِ مَعَهُ وَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَ أَفَاضَ (ع) وَ أَفَاضَ النَّاسُ مَعَهُ» .3