95آن را در مسجد مقدار بيست و پنج دينار و نقل كرد براى وى ستونهاى رُخام از بلاد شام و غير آن در كشتىها، تا آن كه فرود آوردند آنها را در بندر جدّه و برداشتند از آنجا بالاى گردونها به سوى مكّه.
بعد از آن زياده كرد در وى معتضد عبّاسى، در جانب شمالى از مسجد قدرى زيادت، بعد از سال صد و هشتادم و ادخال كرد در وى مقام دارالندوه را و تسميه مىكنند اين زيادت را به زيادت باب الزياده.
و الندوه خانهاى بود در جانب شمالى كعبه كه بنا كرده بود آن را قُصّى بن كلاب و مجتمع گشتندى در وى قُريش مكّه براى مشورت هر امرى؛ از نكاح يا حرب يا غيرآن و «نَدْوه» در لغت اجتماع را گويند وگفتهاند كه نبود دارالندوه قبل از قصّى.
بعد از آن زياده كرده شد در مسجد موصوف زيادتى از جانب پشت كعبه، كه آن زيادت معروف است به «زيادت باب ابراهيم» و بود بناى اين زيادت در زمان خلافت مقتدر عبّاسى در سال سيصد و ششم، بعد از آن مستمر ماند بناى او بر همين طريق تا سال نُهصد و هشتادم، غير آنچه اصلاح كردند بعض ملوك در سقف وى يا در بعض ابواب وى. پس در سال نهصد و هشتادم هدم كرد مسجد مذكور را سلطان سليمخان كه از سلاطين روماند، تجديد نموده بناى او را و اعاده كرد استوانههاى او را از رخام و گردانيد عمارت او را محكم و به غايت مستحسن، و خرج كرد بر وى اموال كثيره تا آنكه تمام گشت اين عمارت در ايام پسر وى سلطان مرادخان، در آخر سال نهصد و هشتاد و سوّم، والله سبحانه و تعالى اعلم.
و علاّمه قهستانى در شرح مختصر وقايه گفته كه: جملۀ ذراعهاى مسجدالحرام صد هزار و بيست هزار گز است و دروازههاى او پانزده هستند و طاقهاى او يكصد و چهل و هفت است و ستونهاى او چهارصد و بيست و چهار است، همۀ ستونها از مرمر يا از رُخام. انتهى.
و مخفى نماند كه آنچه علاّمه قهستانى نقل نموده در زمان او بود و امّا بعد از وى واقع شده است زيادت و تغيير دروازهها و طاقها و ستونها؛ چنانچه تحقيق نموده است از متأخرين علاّمه قطب الدين در تاريخ مكه، پس نقل كرده مىشود در اينجا كلام او را معالاختصار.
بايد دانست كه علاّمه قطب الدين گفته:
تعداد ابواب مسجد و طاقهاى آن
پس بدان كه ابواب مسجد در اين زمان نوزده [19] عدد باباند كه فتح كرده مىشوند اين