93وى ارتفاع عظيم، به حيثيتى كه اگر جمع كرده شود سنگريزههاى جميع جمرات مقام ثلاثۀ منا، پس رمى مىكنند به سوى آنها در هر سالى مقدار ششصد هزار مردم، و اگر نقصان شود در عدد از مردمان، تكميل كرده مىشود او را به ملائكه، كما ورد. و هر شخصى رمى كند به سوى آنها تا هفتاد سنگ ريزه يا چهل و نُه سنگ ريزه، از زمان حضرت ابراهيم إلى يومنا هذا، مع ذلك معلوم نمىشود او را ارتفاع كثير بر زمين و اين برهان ظاهر و دليل باهر است.
دوّم: آنكه گوشتهاى هدايا و ضحايا در ايام منا خشك كرده مىشود بر ديوارها و سنگهاى جبال و بر سطوح خانهها و محفوظ مىماند آن گوشتها به حفظ حق - سبحانه و تعالى - از آنكه برگيرند پرندهها چيزى را از آنها و معلوم است كه زغن چون بيند چيزى سرخ در دست انسانى يا بر سر او، اگر غير گوشت باشد، فرو مىافتد بر وى و مىگيرد آن چيز از وى و در اين ايام زغنها پرواز مىكنند بالاى آن گوشت و قدرت نمىآرند كه بر گيرند چيزى از آنها.
سوّم: آن كه واقع نمىشوند در اين ايام مگسها بر طعام، بلكه خورده مىشود عسل و مانند آن از اطعمه، كه مجتمع شوند و نيفتد در آن، با وجود آن كه در اين ايام، عفونات به سبب كثرت خونها و سرگينها در شوارع و طُرُقات، كه موجب كثرت مگسها است، و چون ايام مِنا مىگذرند، مىافتند مگسها در اطعمه، تا آن كه خوش نمىآيد طعام مر طاعم را به سبب آن. و اين آيات ظاهره و باهره هستند براى كسى كه نظر كند در آنها به انصاف و نيكو نمايد نظر در آنها از اولو الأبصار. هذا
كلمة ذكره ابن جماعة في منسكه ناقلاً عن الطبري.
فايده
بدانكه آنچه ذكركرديم در تعداد مرّات بناى كعبۀ معظّمه، از آن معلوم گشته طول و عرض كعبه از جميع جهات كما قدّمناه بالاختصار. و امّا طول و عرض موضع حطيم، پس بدان كه علاّمه ازرقى و ابن جماعه گفتهاند: كه جملۀ طول،
أعني ما بين فرجۀ
غربيّه تا فرجۀ شرقيۀ آن، به طريق استوا هفده ذراع است و عرض حطيم، اعنى ما بين ميزاب كعبه تا منتهاى ديوار شامى از حطيم، مقدار هفده ذرع و ثُلث ذرع است، از آن عرض ديوار شامى حطيم ثلث ذرع است و يك شِبر و از داخل ديوار پانزده ذرع است، از آن مقدار هفت ذرع و قيل شش ذرع و يك شِبر از اجزاى كعبه است، كما تقدّم مكرّراً.
فايده در بيان طول و عرض مسجدالحرام و تجديد بناهاى آن و عدد ابواب و طاقها و ستونها و