56در گذشته براى از بين بردن كعبه تلاشهاى بسيار انجام گرفته كه مهمترين آن، حملۀ ابرهۀ اشرم، پادشاه يمن، دست نشاندۀ پادشاه حبشه بود. وى با لشگرى عظيم از يمن و حبشه همراه با فيلى بزرگ حركت كرد. وقتى به وادى محسّر، ميان مزدلفه و منا رسيد و تنها ميان او و مكه جز 10 كيلومتر فاصله نبود، لشگر خود را آراست و فيل را مقدم داشت. وقتى آن را به جانب حرم مىراند، در جاى خود مىايستاد و حركت نمىكرد و سپس وقتى روى او را به سمت يمن مىكرد با شتاب به حركت در مىآمد. سپس درآن هنگام خداوند بر آنان پرندگان سياه رنگى فرستاد كه آن را در سورۀ فيل بيان كرده است.
خدمت به كعبه
خدمت به كعبه را حجابت يا پرده دارى خوانند و خادمان كعبه را پرده داران كعبه گويند. آنان افراد ويژه وخاصى هستند كه اين امر را به فرمان پيامبرخدا (ص) تا امروز بر اساس اين گفته به ارث بردهاند.
«اين امر را بر عهده گيريد براى هميشه و كسى جز ظالم آن را از شما نخواهد گرفت» ايشان معروف خاندان بنى شيبه هستند.9
پيامبر خدا (ص) پس از فتح مكه، كليد كعبه را به عثمان بن طلحه و شيبۀ بن عثمان بن طلحه واگذار و به آنان فرمود:
«امر حجابت از ميان نسل شيبۀ بن عثمان تا امروز خارج نشده است.»10
نخستين كسى كه به خدمت كعبه پرداخت ابراهيم خليل (ع) بود و اين منصب از او به فرزندش اسماعيل (ع) رسيد و پس از او براى فرزندان او تا اينكه آن منصب را دايىهاى آنان از جرهم غصب كردند. سپس خزاعه به زور آن را متصرف شدند و تا چند قرن آن را در اختيار خود داشتند تا اينكه امر مكه و كعبه به قصىّبن كلاب از قريش رسيد و او جد چهارم پيامبر (ص) بود. سپس قصىامور كعبه را به فرزند بزرگترش عبدالله واگذاشت تا اينكه اين امر به همينگونه در عصر جاهليت و اسلام ادامه يافت و اين منصب نزد شيبۀ بن عثمان بن طلحه و فرزندان او پس از وى قرار گرفت.11
اندازههاى كعبه
مورّخان در اندازههاى كعبه نظريات گوناگون دارند و اين اختلاف، طبيعى و برخاسته از تفاوت در (مقياس) ذرع (ذرعِ دست و ذرعِ آهن) است. در تاريخ كعبۀ معظمه آمده است:
«ذرع دست، 46 تا 50 سانتىمتر است و ذرع آهنى 5/56 سانتىمتر مىباشد.»12
در عصر و دوران ما نيز گفتهاند: ذرع دست 48 سانتىمتر است.13
ابراهيم رفعت پاشا در كتاب خويش «مرآۀ الحرمين» آورده است كه: ذرع كعبه، بر اساس واحد متر، در ارتفاع 15متر، طول ضلع شمالى 92/9 متر، ضلع غربى 25/12 متر و ضلع شرقى 88/11 متر است.
اين اندازهها، با گفتۀ مورخ «تاريخ الكعبۀ المعظمه» در ارتفاع سازگار نيست زيرا وى تأكيد مىكند: «در ظاهر ابراهيم رفعت پاشا ارتفاع كعبه را به طور علمى اندازه نگرفته بلكه نظريۀ تخمينى داده است.»14
مركز تحقيقات حج در دانشگاه امّ القراى مكۀ مكرمه، به بحث حركت در مطاف پرداخته و از آن ميان، نقشهاى تفصيلى از كعبه مشرفه و حجر اسماعيل داده و اندازههاى كعبه را اينگونه مشخص كرده است.
1. از ركن اسود تا ركن شامى 68/11 متر، كه درِ كعبه در آن است. (ضلع شرقى)
2. از ركن يمانى تاركن غربى 04/12 متر. (ضلع غربى)
3. از ركن اسود تا ركن يمانى 18/10 متر. (ضلع جنوبى)
4. از ركن شامى تا ركن غربى 90/9 متر. (ضلع شمالى)
اما ارتفاع؛ در بناى حضرت ابراهيم (ع) 32/4 متر مىباشد.
قريش آن را 64/8 متر بنا كرد و در بناى عبدالله بن زبير 95/12 متر بوده كه عبدالملك مروان آن را در همين اندازه حفظ كرد.