61كه در منابع از آن سخن به ميان آمده، تلاش هاى معاويه بر گرفتن بيعت از مخالفان براى يزيد در مكه است كه پس از بررسى واليان اموى مكه درآن زمان، ارائه خواهد شد.
1- كارگزاران اموى در مكه
پيشتر اشاره شد كه گرچه معاويه، نخستين خليفۀ اموى، شام را مركز حكومت برگزيد، اما اين كار او موجب نشد كه مكه اهميت دينى و مذهبى ديرين خود را از دست بدهد. از همين رو است كه معاويه حساسيت ويژهاى به گزينش كارگزارانى از اين شهر داشت. سياستى كه او در پيش گرفت اين بود كه افرادى از خاندان اموى و يا كسانى كه افراد مطمئن و معتمد هستند را به ولايت و زمامدارى اين شهر برگزيند تا بتواند مكه و تحوّلات آن را به خاطر اهميت و حساسيتش، به راحتى زير نظر داشته باشد.
مشخص نيستكه نخستين والى مكه در دورۀ معاويه چهكسى بوده، اما روشن استكه آنان عبارت بودند از:
- برادر معاويه، عتبۀ بن ابوسفيان بن حرب اموى.
- احمد بن خالد بن عاص بن هشام، در سال 42ق. همچنين در سالهاى: 45، 46، 47 و 48ق. و نيز در سال 43ق. 1
- سعيد بن عاص از اشراف و بزرگان قريش. ابن عبدربه مطلبى در تأييد ولايت وى بر مكه آورده است؛ او در فصلى كه خطبه ها را به نقل از العتبى نقل كرده، مى گويد: سعيد بن عاص كه والى مدينه بود، پسرش عمرو بن سعيد را والى مكه قرار داد. 2
- عمرو بن سعيد بن عاص. ابن اثير در سال 60 ق. در اخبار مربوط به اين سال آورده است: وقتى يزيد بن معاويه به حكومت رسيد، عمرو بن سعيد بن عاص والى مكه بود. 3
- خالد بن عاص بن هشام. در سال 43ق. سالى كه مروان بن حكم فرماندار مدينه بود. ابن اثير آورده است: در سال 41 و 42ق. عتبه بن ابى سفيان با مردم حج گزارد. در سال 43 مروان بن حكم كه فرماندار مدينه هم بود، امير الحاج شد و خالد بن عاص بن هشام والى مكه بود. در سال 45 مروان بن حكم، در سال 46 و 47 عتبه بن ابى سفيان و در سال 48 مروان بن حكم اميرالحاج بودند. آنگاه كه معاويه تصميم گرفت فرزندش يزيد را به ولايتعهدى برگزيند، چنين مناصب مهمى را به وى سپرد تا تجربياتى براى دورۀ خلافتش بيندوزد؛ در سال 50 و 51 يزيد بن معاويه حج گزارد. در سال 52 و 53 سعيد بن عاص، در سال 54 و 55 مروان بن حكم، در سال57 وليد بن عتبه و در سال 59 عثمان بن محمدبن ابى سفيان اميرالحاج مسلمانان بودند. 4
با مرورى كلى بر اين اسامى، در مييابيم كه امراى حج، همچون واليان مكه در اين عصر، از ميان افراد معتمد و مطمئنى كه با خاندان اموى قرابت و نسبت نزديكى داشتند، انتخاب ميشدند.
معاويه و مخالفان حكومت اموى در مكه
تقابل اهالى مكه با حكومت امويان به نوعى تقابل مكه با شام بود. در اين زمان مكه به صورت پناهگاه مخالفان حكومت اموى درآمده بود. از سوى ديگر، مكه به خاطر جنبۀ تقدس و احترامى كه نزد مسلمانان داشت، ميتوانست امنيت خاطر مخالفان را فراهم آورد. مخالفت با معاويه از زمانى حالت جدى به خود گرفت كه معاويه بر آن شد تا فرزند ناخلف خود يزيد را به عنوان وليعهد حكومت اسلامى برگزيند. اين تصميم بازتاب و واكنش مثبتى براى امويان در پى نداشت. معاويه اين برنامه را جهت تثبيت و تحكيم پايه هاى