60
مكه و مدينه در عصر خلفاى اموى
چكيده
حاكمان اموى، آنگونه كه در شام پيروان و طرفداران بى قيد و شرط داشتند، در قلمروهاى اسلامى ديگر توفيق جذب مردم را نيافتند، به خصوص در حجاز كه همواره با مخالفان خود درگير بودند.
در دوران معاويه و يزيد نيز مكه عمدتاً پناهگاه امن اين مخالفان بود؛ حسين بن على (ع) با ابراز مخالفت با يزيد و قيام بر ضدّ وى، از مدينه به مكه رفت.
عبد الله بن زبير نيز حرم امن الهى (مكه) را مكانى مناسب براى مبارزه با يزيد تشخيص داد.
تنها چيزيكه ذهن معاويه را در حكومتش، بهخود مشغولكرده بود، گردآمدن مخالفانش در مكه بود. مخالفان وى از مسلمانان برجستۀ جامعۀ اسلامى بودند و مخالفتآنان ميتوانست مشروعيت سلسلۀ اموى را زير سؤال ببرد و بهچالش بكشد. از اينرو بودكه معاويه - كه به زيركى شهرت داشت - وقت و هزينۀ زيادى را صرف جلب نظر اين مخالفان كرد.
اما يزيد كه فاقد سياست و زيركى پدرش بود، در برخورد با مخالفانش، فجايعى آفريد كه مانندش در تاريخ اسلام پديد نيامد. در اين دوره بود كه رو در رويى سپاهيان يزيد با ياران حسين بن على (ع) فاجعۀ كربلا را آفريد.
حادثۀ بيمانند ديگر، درگيرى و مقابلۀ فرمانده سپاه يزيد با ابن زبير و سوزاندن كعبه است.
اين دو رخدادِ دورۀ خلافت يزيد، به راحتى از خاطر مسلمانان زدوده نشد و تا ابد لكۀ ننگى است بر دامان خلافت اموى!
مقدمه
مكه از ديرباز و حتى پيش از ظهور اسلام، از شهرهاى مهم عربستان بوده و هست. مهمترين دليل اين اهميت، وجود كعبه در اين شهر است كه آن را به لحاظ دينى و مذهبى در رديف شهرى مقدس و قابل احترام در ميآورد. همين ويژگى مذهبى، موجب ميشد كه مكه اهميت اقتصادى و تجارى نيز بيابد و روز به روز بر رونق و شكوه آن افزوده گردد.
گرچه اسلام در مكه ظهور يافت، اما با هجرت پيامبرخدا (ص) به مدينه، تا حدّى از اهميت مكه كاسته شد؛ البته به جهت وجود خانۀ خدا؛ در اين شهر، مركزيت و محوريت آن رنگ نباخت.
شهر مدينه تا زمان به قدرت رسيدن معاويه، مركز حكومت اسلامى باقى ماند و در كنار مكه از شهرهاى مهم و محورى مسلمانان بود اما آنگاه كه معاويه به خلافت دست يافت، اين مركزيت به شام منتقل شد و از آن پس، شام و مكه و به عبارتى حجاز، در تقابل با يكديگر قرار گرفتند.
از آنجا كه در دورۀ معاويه، شام مركز حكومت اسلامى بود، منابع و نوشتههاى اين دوران اشارۀ چندان جامعى به اوضاع مكه ندارند و تمامى مطالب آنها محدود به ذكر مخالفتهايى است كه از مكه با خاندان اموى انجام ميگرفت.
مكه در دوران معاويه
از آنجا كه در زمان حكومت معاويه، پسر ابو سفيان، مركز خلافت اسلامى شام بود، منابع اين دوره، آگاهى چندان دقيقى از اوضاع مكه به دست نميدهند. تنها موضوعى