67
از نگاهى ديگر
مدخل آلالبيت
از
موسوعة مكة المكرمه و المدينة المنوره
احمد زكى يمانى / عمّار ابوطالبى
شيخ احمد زكى يمانى - كه بيش از 25 سال وزير نفت عربستان سعودى بود و چهره‌اى است شناخته شده در جهان - اخيراً مؤسسه‌اى فرهنگى در لندن با عنوان «الفرقان» تأسيس كرده كه در شهرهاى مكه و مدينه نيز داراى شعبه مى‌باشد. مؤسسۀ ياد شده ضمن انتشار كتب متعدد؛ مانند «فهارس مخطوطات در جهان اسلام» ، فرهنگنامه‌اى با عنوان «موسوعۀ مكۀ المكرمه و المدينۀ المنوّره» نيز به چاپ رسانده است.
موسوعۀ پيش گفته كه جديدترين مجموعۀ منتشر شده از سوى مؤسسۀ الفرقان مى‌باشد با دو ويژگى زير سامان يافته است:
الف) از نظر محتوا
- مجلد اول اين موسوعه از كلمۀ آبار «آب» شروع و به كلمۀ اثيفيه «اث» ختم مى شود، لذا به نظر مى‌رسد كار تهيه، تدوين و چاپ آن بسيار طولانى گردد.
- در اين مجموعه كوشش شده همۀ آنچه مربوط به حرمين شريفين است گردآورى شود، كه شامل اسامى اشخاص و خاندان‌ها، نام مكان‌ها، نام كتاب‌ها، تصاوير، نقشه‌ها و. . . خواهد بود.
- سعى شده هر مدخل به وسيلۀ يك نفر تهيه شود، هر چند برخى اشخاص در نوشتن چندين موضوع و مدخل همكارى داشته‌اند.
ب) از نظر شكل ظاهرى
- اين موسوعه در قطع رحلى، با كاغذ گلاسه و به صورت تمام رنگى و بسيار نفيس چاپ شده كه داراى 655 صفحه است.
- همانگونه كه اشاره شد، اين موسوعه شامل تصاوير نيز مى باشد.
از آنجا كه چاپ اول اين مجموعه بسيار محدود بوده، تنها در اختيار برخى از متفكران سعودى قرار گرفته است.
آنچه در ادامه مى‌آيد ترجمۀ مدخل آلالبيت اين موسوعه مى باشد كه توسط آقاى عمر عثمان عريق نوشته شده است.
آل البيت
اين نام، مركب است از مضاف (آل) و مضاف اليه (البيت) . آل در لغت يعنى اهل، عيال،1 نان‌خور، خانواده، جماعت، پيروان ونزديكان.2 بعضى گفته اند «آل» در اصل «اهل» بوده كه «ها» به «الف» تبديل شده است. اين، نظريه‌اى است مشهور؛ بطورى كه سيبويه و محققّان از ادباى عرب هم چنين گفته‌اند.3 البته جوهرى و ابن منظور اين نظريه را ترجيح داده‌اند كه الف دوم منقلب از واو در «اول» باشد و لذا آن را با عنوان مادۀ «اول» آورده‌اند.4
ابن جوزى گويد: «آل اسمى است براى هركسى كه به فرد داراى مرجعيت، در آنچه كه داراى مرجعيت است رجوع كند» ، كه اين رجوع گاهى به نسب است و گاهى به سبب و اصل آن، «آلَ» به معناى «رجوع كرد» است. و «تأويل» نيز از همين گرفته شده است.» 5 اما از جهت معنا هر دوى اين‌ها با كمى اختلاف در يك معنا استعمال مى شوند6 و آن اين‌كه «آل» به بعضى چيزها اضافه مى‌شود و به بعضى ديگر خير، چراكه لفظ «آل» به انسان‌هاى مهم اختصاص دارد و به انسان‌هاى معمولى اضافه