74براى دولت عربستان و شخص ملك عبدالله نيز حضور آيت الله هاشمى رفسنجانى، با ويژگىهايى كه دارد، اهميت زيادى داشت؛ زيرا اجلاسى كه تحت عنوان «گفتگوى اسلامى» آنهم با وصف بين المللى، در جوارِ خانۀ خدا برگزار مىشود فقط با حضور و سخنرانى چنين شخصيتى است كه مىتواند جدّى تلقى شود. در اين اجلاس علمايى از شيعيان ايران، لبنان، عراق و شرق عربستان نيز شركت داشتند كه حضورشان مفيد نيز بود اما آنچه مىتوانست وزن اجلاسرا تا حدّ مطلوب بالا ببرد، حضور آيت الله هاشمى رفسنجانى بود. اين نقطه نظرى بود كه خود علماى شيعۀ شركت كننده در اجلاس نيز ابراز كردند و اصرار به اين حضور داشتند و بعد از سخنرانى آقاى هاشمى رفسنجانى در اجلاس نيز بر صحّت نظرى كه قبل از اجلاس داده بودند تأكيد كردند.
با اينكه همۀ بررسىها و مشورتها نشان مىدادند حضور آيت الله هاشمى رفسنجانى در اجلاس مكه مفيد است، ايشان به دليل اينكه اين اجلاس با مراسم ايام سالگرد رحلت بنيانگذار نظام جمهورى اسلامى حضرت امام خمينى - رضوان الله تعالى عليه - تقارن داشت و خود ايشان قرار بود در شب 15 خرداد در حرم امام سخنرانى كنند، همين نكته را بهانه قرار دادند و دعوت را نپذيرفتند. اما ملك عبدالله زمان اجلاس را 5 روز به تأخير انداخت و تاريخ برگزارى آن را از 15 تا 17 خرداد اعلام كرد تا اين مشكل نيز برطرف شود.
بدين ترتيب همۀ بهانهها برطرف شدند و آنچه باقى ماند، يكى احساس وظيفه براى حضور در اجلاسى بود كه زمينۀ بسيار مناسبى براى مطرح ساختن آرمانهاى انقلاب اسلامى دريك عرصۀ مهم بين المللى با حضور800 عالم و صاحبنظر جهان اسلام بود و ديگرى اشتياق زيارت خانۀ خدا و تربت پاك پيامبر گرامى و ائمۀ معصوم و حضرت صديقۀ كبرى، فاطمۀ زهرا : بود كه از انگيزۀ اول جاذبۀ بيشترى داشت.
آقاى هاشمى رفسنجانى با توجه به اينكه مناسك عمره و آماده شدن براى سخنرانى در اجلاس مكه و گفتگوهايى كه لازم بود قبل از آن صورت گيرد، نياز به فرصتى داشتند كه با سفر به عربستان بلافاصله بعد از سخنرانى در مراسم سالگرد حضرت امام قابل جمع نبود، سخنرانى شب 15 خرداد را به ديگرى سپردند و روز 13 خرداد عازم جده شدند.
اين سومين و البته مفيدترين سفر آيت الله هاشمى رفسنجانى به عربستان در سالهاى بعد از پايان مسؤوليت رياست جمهورى بود. دربارۀ آثار اين سفر در ادامۀ همين سلسله مقالات مطالبى خواهم نوشت، ليكن اكنون لازم مىدانم به نكته مهمترى اشاره كنم كه اين سفرها و فوايد آنها و حتى جايگاه ويژۀ آقاى هاشمى رفسنجانى همگى بهآن نكته مربوط مىشوند و اگرحقيقتى وجود دارد بايدآن را در آنجا جستجوكرد ويافت. آنحقيقت ايناستكه نهضت امامخمينى- كهبه پيروزى انقلاب اسلامى و تأسيس نظام جمهورى اسلامى در ايران انجاميد - كاركردى بسيار فراتر از آنچه در ايران پديد آمده داشته است. اين نهضت را نه تنها نمىتوان در احياى تشيع و مكتب اهل بيت محدود ساخت بلكه بايد اعتراف كرد كه امام خمينى1 حتى كارى فراتر از تجديد حيات اسلام انجام داده است.
كار بزرگ امام خمينى اين بود كه روح دينى را در جهان امروز كه همه چيز در آن شتابان به طرف بىدينى و سوزاندن ريشههاى اعتقاد به خدا و معنويت مىرفت زنده كرد. همۀ اديان الهى با جانى كه امام خمينى از طريق نهضت دينى و معنوى خود در كالبد جهان مادى زدۀ قرن حاضر دميد، تجديد حيات كردند. رشد الهيات آزاديبخش در آمريكاى لاتين طى 30 سال اخير، ورود پاپ و كليساى كاتوليك به عالم سياست بعد از قرنها انزواى ناشى از رنسانس، جان گرفتنِ كليساى ارتودوكس در اروپاى شرقى، فروپاشى اتحاد جماهير سوسياليستى شوروى و احياى كليساها و مساجد و كنيسهها در روسيه و جمهورىهاى جوان آسياى ميانه و جرأت و جسارتى كه علماى يهودى غيرصهيونيست براى ابراز وجود پيدا كردهاند و در سالهاى اخير آزادانه تبرّى خود را از رژيم صهيونيستى و بهطور كلى صهيونيسم جهانى اعلام مىنمايند، همۀ اين تحوّلات چشمگير محصول نهضت امام خمينى1 است كه به احيا و تقويت روح دينى در عصر حاضر انجاميد. قرن جديد از نظر ماديون؛ اعم از سوسياليستها و اردوگاه سرمايهدارى قرار بود قرن حاكميت سكولاريسم باشد اما اكنون همۀ صاحبنظران در شرق و غرب عالم اعتراف مىكنند كه نهضت امام خمينى موجب شد قرن جديد به قرن حاكميت فكر دينى تبديل شود. اين واقعه را ملتها مرهون امام خمينى هستند كما اينكه همۀ مسؤولان ايرانى و علماى شيعه؛ از جمله آقاى هاشمى رفسنجانىكه در اجلاس مكه خوش درخشيد پرتوى از خورشيد وجود امام خمينى هستند.
* * *
ساعت 3 بعد از ظهر روز دوشنبه 13 خرداد از فرودگاه تهران عازم جده شديم. در هواپيما به تركيب هيأت همراه آيت الله هاشمى رفسنجانى كه نگاه كردم، برايم هم عجيب بود و هم جالب. عجيب بود چون بيشتر همراهان با كارى كه قرار بود در اين سفر انجام شود؛ يعنى شركت در اجلاس گفتگوى اسلامى تناسبى نداشتند و جالب بود چون اكثرآنها افراد فراموش شدهاى بودندكهكسى يادى ازآنها نمىكندوحالى از آنها نمىپرسد؛ افرادى كه در سالهاى نه چندان دور، داراى مسؤوليتهاى بالا و منشأ خدماتى بودهاند و هم اكنون نيز بى سر و صدا درحال خدمت و تلاش هستند.
آيت الله موحّدى كرمانى، نمايندۀ سابق چند دورۀ مجلس شوراى اسلامى و نمايندۀ مجلس خبرگان رهبرى، آقاى مصطفى ميرسليم وزير اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامى، آقاى على محمد بشارتى وزير اسبق كشور، حجت الاسلام على فلاحيان وزير اسبق اطلاعات، حجت الاسلام عبدالمجيد معاديخواه وزير اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامى، آقاى محسن رضايى فرمانده اسبق سپاه پاسداران و دبير فعلى مجمع تشخيص مصلحت نظام، حجت الاسلام محمدرضا عباسى فرد عضو سابق حقوقدانان شوراى نگهبان، آقاى داود دانش جعفرى وزير سابق اقتصاد، آقاى حسين مظفر وزير اسبق آموزش و پرورش و نمايندۀ مجلس هفتم، آقاى حسين مرعشى نمايندۀ سابق مجلس شوراى اسلامى، آقاى محمود واعظى از مسؤولين مركز تحقيقات استراتژيك، آقاى مولوى على احمد سلامى عضو مجلس خبرگان رهبرى، حجت الاسلام حسن روحانى دبير اسبق شوراى عالى امنيت ملى كه شب پنجشنبه 16 خرداد به هيأت ملحق شد و تأخيرش به خاطر اين بود كه در سالگرد رحلت حضرت امام در سمنان سخنرانى داشت.