1021.
وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ ؛ «حقّ ذِى الْقُرْبى را بپرداز.» 13 بسيارى از محدّثان، مفسّران و مورّخان اهل سنّت اين آيه را به داستان فدك تفسير كردهاند؛ از آن جمله اند :
الف) حافظ عبيد الله حسكانى، از علماى بزرگ اهل تسنّن در قرن پنجم هجرى در ذيل اين آيۀ شريفه، با سلسله اسنادش به شش طريق از «ابوسعيد خُدرى» روايت كرده كه گفت :
«لَماّ نَزَلَتْ: وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ دَعا رَسُولُ اللهِ9 فاطِمَۀَ فَأَعْطاها فَدَكاً» .
چون اين آيه نازل شد پيامبر خدا فاطمه را فرا خواند وفدك را بهاو عطا كرد .14
ب) آنگاه با سلسله اسنادش از اميرمؤمنان7 نيز به همين تعبير روايت كرده است .15
ج) حافظ ابن كثير (متوفاى 774ق.) نيز با سلسله اسنادش از ابوسعيد به همان تعبير نقل كرده است .16
د) حافظ جلال الدين سيوطى (متوفاى 911ق.) در تفسير اين آيه از بزّار، ابويعلى، ابن ابى حاتم و ابن مردويه نقل كرده كه با سلسله اسنادشان از ابوسعيد خدرى روايت كردهاند كه گفت :
«چون اين آيه نازل شد، پيامبر خدا فاطمه را فراخواند و فدك را به او عطا كرد.» 17
ه-) امام ثعلبى (متوفاى427 ق.) بدون اشاره به فدك مىنويسد :
برخى گفتهاند: منظور از «ذَا القُربى» خويشاوندان پيامبرند .18
آنگاه از امام سجاد7 روايت كرده كه به مردى از اهل شام فرمود: آيا اين آيه را در سورۀ بنى اسرائيل خواندهاى؟ پرسيد: آيا شما از خويشاوندان پيامبر هستيد كه خداوند امر فرموده حق آنها ادا شود؟ فرمود: آرى .19
و) امام فخر رازى، متوفاى 606ق. مىنويسد: درمورد مخاطبِ اين آيه دو قول است؛ قول نخست اين است كه :
اين آيه خطاب به پيامبر9 است. خداوند به آن حضرت فرمان داد كه حقوق خويشاوندانش را از فَىء و غنيمت عطا فرمايد .20
ز) قرطبى (متوفاى 671ق.) مىنويسد: امام زين العابدين 7 فرمود :
منظور از ذوى القربى خويشاوندان پيامبر هستندكه خداوند امركرده حقوق آن ها ازبيت المال داده شود؛ يعنى ازسهم ذوى القربى ازجنگ وغنايم جنگى. پس واليانِ امر و جانشينان آن ها، به اين امر مخاطب مىباشند .21
ح) بيضاوى (متوفاى791 ق.) نيز گويد :
گفته شده كه منظور از «ذوىالقربى» خويشاوندان پيامبر هستند .22
محدّثان، مفسّران و مورّخان شيعه، متّفق القول اند كه اين آيه در بارۀ فدك نازل شده و اكنون اشارهاى داريم كوتاه، به برخى از آنها :
*
فرات كوفى، از رجال برجستۀ عصر غيبت صغرى، با سلسلهاسنادش از امام صادق7 روايت كرده: هنگاميكه آيۀ وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ نازل شد، پيامبر فدك را به فاطمه عطا كرد. ابان بن تغلب پرسيد: پيامبر خدا آن را عطا كرد؟ فرمود: بلكه خداوند آن را به فاطمه عطا فرمود . 23 *
على بن ابراهيم قمى تصريح كرده كه اين آيه در حق حضرت فاطمه نازل شده و فدك را از آنِ او قرار داده است .24 *
عياشى (متوفاى320ق.) از امام صادق7 روايت كرده كه پيامبر خدا9 فدك را وقف كرده بود، پس اين آيه نازل شد و پيامبر آن را به فاطمه عطا كرد .25 سپس ازعطيّۀ كوفى نقل كرده كه چون پيامبر خدا9 خيبر را فتح كرد، خداوند فدك را فَىْء آن حضرت قرار داد. پس اين آيه نازل شد و پيامبر فرمود :
«يَا فَاطِمَۀُ لَكِ فَدَكُ» ؛ «اى فاطمه فدك از آن توست.» 26