92
أَمَّا قَولُهُ
وَ اَطْعِمُوا البائِسَ الْفَقيرَ
فَلاَ شُبهَةَ فِي أَنَّهُ أَمر إيجاب. 37
«اين‌كه آيه مى‌فرمايد: «بخورانيد فقير بينوا را» ؛ شكى نيست كه آن وجوب را مى‌رساند.
بنا بر اين، در ديدگاه تفسيرى فخر رازى، خوردن از قربانى مستحب، اما خوراندن آن واجب مى‌باشد.
ديدگاه دانشمندان شيعه:
شيخ طوسى مى‌نويسد:
«وَ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ يَأْكُلَ الإِنْسَانُ مِنْ هَدْيِهِ وَ يُطْعِمَ الْقَانِعَ وَ الْمُعْتَر» ؛ 38 «مستحب است انسان از قربانى واجب و مستحب بخورد و مستمندان را هم اطعام كند.»
ابن ادريس مى‌گويد
: «فأمّا هدي المتمتع، و القارن، فالواجب أن يأكل منه، و لو قليلاً، و يتصدّق على القانع، و المعتر، و لو قليلاً» ؛ 39 «در حجّ تمتّع و اقران، خوردن و خوراندن از قربانى، اگرچه مقدار كمى از آن باشد، واجب است.»
ابو الصلاح حلبى بر اين ديدگاه است كه: حجّ‌گزار بايد از قربانى خود بخورد و بقيه را به ديگران بدهد.40
شهيد اوّل مى‌نويسد:
«و يجب أن يصرفه في الصدقة و الإهداء و الأكل» ؛ 41 «واجب است قربانى را با صدقه دادن، هديه كردن و خوردن آن، به مصرف برسانيد.»
فاضل مقداد مى‌نويسد:
«. . . إختلف في هدي التمتّع فقيل بالوجوب و قيل بالندب و يحتجّ من قال بالوجوب بظاهر قوله «فَكُلُوا مِنْها» فإنّه حقيقة في الوجوب على الرأي الأقوى» .42 «در خوردن از قربانى واجب، اختلاف كرده‌اند؛ برخى به وجوب و برخى به استحباب قائل شده‌اند. دليل كسانى كه به وجوب قائل شده‌اند، ظاهر آيۀ قرآنى است كه مى‌فرمايد: «بخوريد از آن» ؛ و اين يقيناً به وجوب دلالت مى‌نمايد.»
فاضل هندى در كشف اللّثام، با توجه به ظاهر آيه، خوردن و خوراندن از قربانى حج تمتع را واجب مى شمارد.»43
محقّق اردبيلى مى‌گويد:
«. . . و على وجوب الأكل، و وجوب التصدّق على الفقراء من الأنعام المذبوحة للأمر الظاهر في الوجوب كما ثبت، و لوجوب ما تقدّم و ما تأخّر بقوله «ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ» . 44
آن‌گونه كه ثابت شد، با توجه به افادۀ فعل امر به وجوب و همچنين بيان حكم وجوبى در پيش و پس از آن، كه مى‌فرمايد: «سپس بايد آلودگى‌هايشان را برطرف سازند. . .» ، واجب بودن خوردن و خورانيدن از قربانى استنباط مى‌شود.
صاحب كفايۀ الأحكام، بر اين باور است كه:
«و الأقرب عندي أنّ الواجب مسمّى الأكل و إعطاء شيء إلى الفقير و شيء إلى القانع و شيء إلى المعترّ» ؛ 45 «به نظرم خوردن از قربانى و دادن مقدارى از آن به مستمندان و سائلان واجب است.»
تفسير منهج الصادقين مى‌نويسد: خوردن و خوراندن از قربانى حج تمتّع واجب است و دليل آن وجود حديث‌هاى صحيح در اين زمينه است.46
صاحب مسالك الافهام فى آيات الأحكام چنين استدلال مى‌كند: «. . . و هل يجب الأكل و الإطعام؟ ظاهر الآية نعم [لمكان الأمر به، و يؤيّده ما قبله و ما بعده خصوصاً قوله وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُماتِ اللهِ إذ الظاهر الإشارة إلى جميع ما تقدمه]» ؛47 «آيا اين كه خوردن از گوشت قربانى و اطعام آن واجب است يا نه؟ ظاهر آيه مى‌رساند كه بلى واجب است؛ به دليل دستورى كه به آن شده است؛ و واجب بودن آن را عبارت هاى پيشين و پسين آيه، تأييد مى‌كند؛ بويژه، عبارت: «و كسى كه دستورهاى خدا را بزرگ بشمارد» ، به همۀ دستورهاى پيشين خود اشاره دارد.»
علّامۀ طباطبايى در تفسير آيۀ فَكُُلُوا مِنْها وَ اَطْعِمُوا البائِسَ الْفَقيرَ مى‌نويسد: اين آيۀ شريفه، مشتمل بر دو نوع است: يكى ترخيصى كه همان امر به خوردن از قربانى است و ديگرى: الزامى كه عبارت است از وجوب اطعام به فقير.48
يعنى، برابر ديدگاه ايشان، خوردن از قربانى، مستحب، ولى خوراندن آن به مستمندان و فقيران واجب است.
محمّد جواد مغنيه در اين باره مى‌گويد: قربانى در جايى واجب است كه خورنده داشته باشد و يا نگهدارى آن ميسّر باشد و يا به صورتى در آيد كه خوردن آن جايز باشد؛ ولى وقتى تلف شود، مانند اين‌كه بسوزد و خاك شود، جواز آن محلّ اشكال است.49
حضرات آيات، سيد ابوالقاسم خويى، سيد محمّد رضا گلپايگانى، سيد محمّد شاهرودى، شيخ محمّد على اراكى (رحمۀ الله) و شيخ محمّد تقى بهجت، شيخ جواد تبريزى، شيخ حسين وحيد خراسانى، و شيخ لطف الله صافى گلپايگانى، تقسيم قربانى به سه قسمت