90
*وَ الْبُدْنَ جَعَلناها لَكُم مِنْ شَعائِرِ اللهِ لَكُم فيها خَيرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَيها صَوآفَّ فَإذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَكُلُوا مِنها وَ أطْعِمُوا القانِعَ وَ المُعْتَرَّ كَذلِكَ سَخَّرناها لَكُمْ لَعَلَّكُم تَشكُرُونَ» . «لَنْ يَنالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لكِنْ يَنالُهُ التَّقوي مِنْكُم كَذلِكَ سَخَّرَها لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلي ما هَديكُمْ وَ بَشِّرِ الْمُحسِنينَ19
«شترهاى چاق و فربه را براى شما از شعائر الهى قرار داديم؛ در آن‌ها براى شما خير و بركت است؛ نام خدا را در حالى كه به صف ايستاده‌اند، بر آن‌ها ببريد و هنگامى كه پهلوهايشان آرام گرفت، از گوشت آن‌ها بخوريد و به مستمندان و فقيران نيز بخورانيد؛ اين گونه ما آن‌ها را براى شما رام گردانيديم، تا خدا را شكرگزار باشيد.
جَعَلَ اللهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنّاسِ وَ الشَّهرَ الْحَرامَ وَ الْهَدْيَ وَ الْقَلائِدَ. . .
20
«خداوند كعبه - بيت الحرام - را وسيله‌اى براى استقلال و استوارى مردم قرار داد؛ همچنين ماه حرام و قربانى‌هاى بى‌نشان و نشاندار را؛ اين احكام به دليل آن است كه بدانيد، خداوند، آنچه در آسمان‌ها و در زمين است مى‌داند؛ و خدا به هر چيزى داناست.»
يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيدَ وَ اَنْتُمْ حُرُمٌ وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ أوْ كَفّارَةٌ طَعامُ مَساكِينَ أوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ. . .
21
«اى ايمان آورندگان، در حال احرام شكار نكنيد؛ هر كس از شما عمداً آن را بكشد، بايد كفّاره‌اى معادل آن از چهارپايان بدهد؛ و بايد دو نفر عادل از ميان شما، برابر بودن آن را گواهى نمايد و به صورت قربانى به كعبه برسد يا مستمندان را اطعام كند يا معادل آن را روزه بگيرد تا كيفر كار خود را بچشد.»
يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللهِ وَ لاَ الشَّهرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْيَ وَ لاَ الْقَلائِدَ وَ لاَ آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرامَ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ رَبِّهِمْ وَ رِضْواناً. . .
22
«اى ايمان آورندگان، شعائر الهى و ماه حرام و قربانى‌هاى بى‌نشان و نشاندار را مباح مشماريد [رعايت احترام آن‌ها را واجب بدانيد]؛ همچنين احترام آهنگ كنندگان بيت‌الحرام را كه به طلب فضل الهى (سود تجارى) و خشنودى خدا به اين خانه مى‌آيند، از نظر دور نداريد.
آياتى كه در بالا آورده شد، هر كدام داراى نكات آموزنده و ظريفى در بارۀ حج هستند كه اشارۀ به آن‌ها در شناخت و تبيين موضوع بى تأثير نخواهد بود.
نكات آموزندۀ آيات حج:
* قربانى از واجبات حج است: وَ لِكُلِّ اُمَّةٍ جَعَلنا مَنْسَكاً. . . فَلَهُ اَسْلِمُوا. 23
* قربانى واجب است، اما از اركان حج نيست. اگر با موانعى روبه‌رو شديد، آن‌گونه كه برايتان مقدور است انجام دهيد: فَاِنْ اُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ.
* در صورتى كه قربانى يا پول آن را نيافتيد، به جاى آن ده روز روزه بگيريد؛ سه روز در حج و هفت روز پس از بازگشت از حج: فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِِذا رَجَعْتُمْ
. 24
فلسفۀ حج عبارت‌اند از:
1. [تجمّع براى] يادآورى خداوند در روزها و ميقات تعيين شده: وَاذْكُرُوا اللهَ فِي اَيّامٍ مَعْدُوداتٍ.25 و فَاِذا اَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ)26 (فَاِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللهَ.27
2. تماشاى بهره‌بردارى‌هاى مادى و اقتصادى:28 لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ. . . .
3. تشكيل كنگرۀ جهانى براى استقلال طلبى و پايدارى مردم: قِياماً لِلنّاسِ.
4. شتر، بهترين قربانى و شعائر الهى: وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرَ اللهِ.
5. تأكيد به خوردن و خوراندن از قربانى: فَكُلُوا مِنْها وَ اَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقيرَ، فَكُلُوا مِنْها وَ اَطْعِمُوا القانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.
6. بى‌نيازى خداوند به خون و گوشت قربانى: لَنْ يَنالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماءُها.
7. قرار گرفتن اطعام كنندگان از قربانى در رديف نيكوكاران: وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ.