46كه در راه حج مصرف شود را با نفقهاى كه در راه جهاد مصرف مىگردد، مقايسه كرد. 1پس همرديف بودن حج و جهاد در قرآن و روايات، بيانگر اين حقيقت است كه ميان اين دو فريضه الهى، وجوه مشتركى وجود دارد.
جمعبندى
از مجموع مباحث اين فصل، به خوبى روشن شد شبهاتى كه بعضى از مغرضان در مورد بُعد سياسى حج مطرح كردهاند و آن را مخالف اسلام و قرآن دانستهاند، چيزى بى اساس، بلكه توأم با اغراض سياسى بوده است; زيرا ثابت شد كه بُعد سياسى حج، نه تنها مخالف قرآن، اسلام و سنت نيست، بلكه عين قرآن و متابعت از اوامر خداوند و تأسّى از ابراهيم خليل، حضرت رسول و سلف صالح است.
قرآن كريم مىفرمايد: اعلامى است از طرف خدا و رسولش به عموم مردم در روز حجّ اكبر كه خدا و رسولش از مشركين بيزارند. 2برائت از مشركين، بر اساس اين آيه مباركه، حكمى قطعى و حتمى است و در همه زمانها استمرار دارد و مخصوص موسم حج نيست، بلكه بيزارى و برائت از مشركين تأسى از ابراهيم خليل است. 3و بايد مسلمانان به پيروى از ابراهيم (ع) فضاى سراسر عالم را از محبت و عشق به ذات حق و نفرت و بغض نسبت به دشمنان خدا لبريز كنند و لحظهاى از اين آهنگ توحيدى غافل نشوند. 4امام خمينى (قدس سره) ، احياگر حج ابراهيمى، مىفرمايد:
«فرياد برائت ما، فرياد دردمندانه ملتهايى است كه خنجر كفر و نفاق قلب آنان را دريده است. فرياد فقر و تهيدستى گرسنگان و محرومان و پابرهنههاست، كه حاصل عرق جبين و زحمات شبانه روزى آنان را زراندوزان و دزدان بينالمللى به يغما بردهاند. فرياد مظلومانه مردم لبنان و فلسطين و بوسنى و كشمير و افغان و عراق. . . است. فرياد همه مردمانى كه ديگر تحمّل تفرعن آمريكا و حضور سلطهطلبانه آن را ندارند.» 5